تروما دوران کودکی نه تنها علائمی در زمان بچگی به دنبال دارد بلکه در صورت عدم درمان همراه با افراد رشد کرده و تاثیرات گستردهای بر شناخت عاطفی، دیدگاهشان از خود و روابط کاری در آینده میسازد.
خبر خوب این است که درمان تروما کودکی حتی تا نوجوانی و بزرگسالی وجود دارد که در این مقاله معروف ترین و موثر ترین روش ها را با هم بررسی میکنیم.
تروما کودکی چیست
برای رسیدن به درمان تروما کودکی لازم است ابتدا با این بیماری روانی آشنا شویم.
طبق منابع معبتر جهانی، بیش از دو سوم افراد تا قبل از 16 سالگی، یعنی زمانی که هنوز به اواخر نوجوانی هم نرسیدهاند، تجریبات تروماتیک داشتهاند.
پس میتوان نتیجه گرفت که شناخت تروما و درمان آن برای بیشتر افراد بسیار مهم است زیرا یا خود از آن تاثیر گرفتهاند یا عزیزانی دارند که موقعیت حیاتی و ناراحت کننده بر آنها تحمیل شده.
تروما شامل موارد زیر است که با توجه به شخصیت، ژنتیک و بیماری های روانی ارثی یا عارضه پزشکی در افراد متفاوت تاثیر گذاشته و جلوه میکند.
انواع تروما کودکی:
- سواستفاده جنسی
- بی توجهی و مورد غفلت مراقبین اولیه
- تجربه بلایای طبیعی مانند زلزله و سیل یا غیر طبیعی مانند جنگ
- خشونت خانگی و محیط
- فقدان و سوگ عزیزان
- ابتلا به بیماری سخت
همانطور که بالاتر هم گفتیم، لیست تروما کودکی میتواند طولانی تر باشد.
برخی از موارد برای افراد حل شدنی ولی برای اشخاصی دیگر تا پایان زندگی گرفتاری و خلل ایجاد میکند.
درمان تروما کودکی مستلزم شناسایی درست تروما یا تروماها کودکی است و بعد مسیر در راه درمان قدم گذاشتن.
علائم تروما کودکی
انواع تروما کودکی میتواند از نظر پدر و مادران پنهان باقی بماند زیرا یا هرگز مطلع نمیشوند یا آن را خیلی مهم نمیدانند.
پس علائمی در جهت تجربه تروما در کودکان و نوجوانان وجود دارد که نه تنها والدین و مراقبین اولیه، بلکه هرکسی باید حواسش به این نشانهها در عزیزان خود باشد.
در صورت مشاهده موارد زیر به مرکز روانشناسی کودک مراجعه کنید:
- عدم علاقه به بازی هایی که در گذشته بسیار دوست داشته ولی یکباره از آنها دست میکشد
- زودرنجی و نق زدن های مداوم
- کنار نیامدن با دیگران به خصوص افراد و محیط های جدید؛ قبلا این خصیصه در او دیده نشده
- جیغ زدن و بهانه گیری هنگام بازی یا فعالیت های متفاوت
- تهاجم و پرخاش شدید
- نشانه های اضطراب
علائم و نشانه های تروما در نوجوانی
در صورت تجربه نوجوان به هر مسئلهی حیاتی شامل خشونت، سواستفاده، بدرفتاری و نادیده گرفته شدن یا سوگ، به جز اعمال بالا دستهای دیگر از علائم ممکن است در آنها بروز پیدا کند:
- گوشه گیری و دوری از جمع
- افت تحصیلی و عدم اشتیاق به پیشرفت حداقل تا جایی که سایر همسالان نشان میدهند
- کنار گذاشتن گروه های دوستی و تمایل به تنهایی مفرط
- خود سرزنشگری که به شکل نشخوار فکری یا شرم و نقص که از طرحواره های نوجوانی است
- افزایش فعالیت های خطرناک جنسی
- مصرف مواد و الکل
- رفتار های بیمهابا مانند رانندگی در هنگام مستی
- اختلالات خوردن و سایر آسیب هایی که به خود شخص وارد میشود
نشانههای تروما در بزرگسالی
زمانی که افراد اتفاق و حادثهای را از کودکی و نوجوانی با خود به مراحل بالاتر سنی حمل میکنند برخی سمپتوم ها یا نشانههای بیماری های روانیِ دیگر را نیز میتوان در آنها مشاهده کرد که شامل موارد زیر است:
- افسردگی
- اضطراب
- استرس حاد
- اختلالات خوردن
- مشکلات خواب؛ از جمله کابوس شبانه، مشکل در بهخواب رفتن، خواب عمیق یا پرخوابی
نقل قولی از فروید وجود دارد که میگوید:
انسان سالم، از ایگو متعادل و ID سالم برخوردار است.
این بدان معناست که نفس منطقی فرد شبیه به مدیری باوجدان و در عین حال کودکی شلوغ در زندگی اجتماعی رفتاری بهنجار برای پیشرفت داشته باشد. یک تعادل بین سه جنبهی منطقی، کودکانه و بزرگسالانه ی ما از این طریق به دست میآید.
اما افراد ترومائیزه شده با تمام نشانههای ذکر شده و عواملی که با هر بار نایده گرفتن به آنها گرفتار شدهاند از سلامت روانی بهره نمیبرند.
درمان تروما روحی بزرگسالی
نشانه های تروما در بزرگسالی:
- گوش به زنگی نسبت به فعالیتی شبیه به تروما ( اگر تروما تصادف است از رانندگی میترسد؛ اگر مادرش را از دست داده به مردم کمتر نزدیکی عاطفی پیدا میکند)
- درگیری با احساساتی که منشا آنها را نمیداند؛ مثلا چنان ناراحتی و غم بزرگی او را ناگهان در برمیگیرد که از تمام کارهای خود میماند
- ترس به جا مانده در وجود آنها که با بزرگتر شدن غیر قابل دسترس و تبدیل به محوریت زندگی میشود ( مانند همان مثال نزدیک نشدن به افراد به خاطر سوگ در کودکی)
- گوشه گیری از مردم و عدم دیدگاه متعادل نسبت به آنها که مردم را ترکیبی از خوب و بد ببینند.
- عدم شوق نزدیکی به مرزها و محدودیت های خود برای کشف زندگی بهتر
- درجا ماندگی و نشان دادن علائم بیماری روانی دیگر
چه طور روانشناسی میتواند به تروما کودکی کمک کند
کمک از فردی حرفهای که دانش و ابزار متفاوتی برای رویارویی شما با گذشته و کودکیتان دارد، میتواند منطقی ترین و ایمن ترین راه برای درمان تروما کودکی باشد.
همانطور که شما جراحی معده خود را دست بهترین دوست یا خالهتان نمیدهید، مسائل مربوط به روح و روان نیز باید نزد متخصص برده شود.
البته که حمایت اجتماعی و برخورداری از عزیزانی که به فکر شما هستند و متوجه احوالتان میشوند، خود یکی از ابعاد درمان است.
روانشناس میتواند به تروما کودکی شما کودک کند تا:
- ابتدا با آن روبه رو شوید؛ از تمام زوایا با مسئله برخورد کنید و شناسایی احساسات صورت گیرد
- آن را بپزیرید و شیوه فکر کردن آگاهانه به این مسائل و سایر چالش های زندگی را آموزش ببیند
- زندگی خود را برای بعد از ماجرای تروما و نه با تاثیر و محوریت آن، بسازید
درمان تروما کودکی در بزرگسالی
همانطور که در ابتدای مقاله به آن اشاره کردیم، قرار است معروف ترین، اثر گذار ترین و در عین حال جدید ترین روش های درمانی تروما که روانشناسان و روانپزشکان از آن نتیجه گرفتهاند را بررسی کنیم.
طبق معمولِ هر اختلال روانی که تا کنون بررسی کردیم، درمان به 3 دسته تقسیم میشود.
اگر همراهی این سه فاکتور با هم به عمل آید نتیجه رضایتبخش تری گزارش شده:
- رواندرمانی
- دارو درمانی
- محیط مناسب
روان درمانی تروما کودکی
روان درمانی توسط مشاور یا روانشناس در مرکز روانشناسی انجام شده که هدف آن بهبود و بررسی شیوه فکری شما است.
همانطور که روانپزشک با شما صحبتی درباره اقدامات و احساسات خود نمیکند، روانشناسان نیز به هیچ وجه درمان دارویی پیش نمیبرند.
1.CPT ( درمان پردازش شناحتی)
این نوع از درمانی که زیر مجموعه CBT یعنی درمان شناختی رفتاری است، مورد توجه روانشناسان آمریکایی برای آسیب های روانی از جمله تروما قرار گرفت.
در تروما به دلیل اینکه آسیب روانی برای سال های طولانی به جا مانده نیاز به درمانی شناختی دارد.
در CPT دو عمل به طور عمده توسط درمانگر انجام میشود:
- شناخت تروما و علائم آن در زندگی
- رسیدگی به تفکر غیر مفید که مرتبط به تروما در ما ساخته شده
2.EMDR ( درمان حساسیت زدایی و پردازش حرکات چشم)
منابع معتبر پس از آزمایش ها و بررسی بر روی افراد این روش را به دو دلیل برای درمان تروما کودکی بسیار مفید میدانند:
- در EMDR خاطرات کودکی که ممکن است به دلیل سالیان طولانی سرکوب، از یاد رفته باشند دوباره برمیگردند
- این روشِ درمان تروما، به تجربیات نامطلوب زندگی و مداخلات کوتاه مدت استوار است( مثلا مواجهشدن با آن خاطره در ذهن و عنوان کردن تمام احساسات و اتفاقات جسمی و روانی که تجربه کردهاید؛ یا بازگشت به خانه مادری و شهر خود و یا ایستادن در مقابل شخصی که از کودکی به خاطر او رنج کشیدهاید)
3.بازی درمانی
یکی از بهترین نمونههای درمان برای کودکان 6 تا 12 سال، بازی درمانی است که با مشاوره روانشناس کودک به بهترین شکل جلو میرود.
- در این شوه که برای درمان تروما کودکی استفاده میشود ابتدا باید رابطه خوب و صمیمی، آکنده از اعتماد و علاقه بی قید و شرط با مراجع که کودک است برقرار شود.
- سپس بازی هایی هدفمند برای شناسایی تروما صورت گرفته
- و در آخر مهارت های لازم برای عبور از آن به کودک آموزش داده میشود.
مثلا تست فرافکن CAT میتواند تعارضات جنسی، آسیب های روانی و معضلات ذهنی که یک کودک تجربه میکند را نشان دهد.
از طرفی بازی درمانی هدفمند مانند پیدا کردن احساسات و تشخیص آنها با عروسک ها و داستان تعریف کردن از مشکلات روزمره میتواند درمان را آسان و کودک را همراه کند.
درمانگر از کودک میخواهد احساسات خود را مانند عروسک بازگو کند و روش های برخورد با هر احساس آموزش داده میشود.
به طور مثال، روانشناس میگوید زمانی که خشمگین شدیم نباید مانند عروسک گربهمان یک گوشه کز کنیم بلکه بهتر است با والد خود صحبت میکنیم.
در نمونهای دیگر مجسمه درست میکنیم. برای درمانگر میتواند دارای نقص باشد و بعد با توضیح بیشتر این پیام را برساند که هر چیزی با تمام کمبود هایش جای تلاش و بهبود دارد و با یکدیگر مجسمه خمیری را ترمیم کنند.
دارو درمانی TRUMA
در این مرحله از درمان تروما کودکی، بر انتقال دهندههای عصبی که در مغز کم یا زیاد شدهاند و باعث کم فعالیتی یا بیش فعالیتی ذهن و رفتار فرد میشوند، دارو داده شده.
در مرکز روانپزشکی:
- در صورت تشخیص استرس پس از سانحه یا اضطراب، بنزودیازپین ها
- برای افسردگی و نشخوار های روانی فلوکسیتین
تجویز میشود.
دارو درمانی و روان درمانی حتما باید همراه با یکدیگر بوده و هر دو متخصص روان از طریق شما و نامهنگاری در ارتباط باشند.
تاثیر محیط بر درمان تروما کودکی
مجموعه ساعاتی که در کلینیک های روانشناسی هستید حتی یک دهم زمانی که در محیط خانوادگی، محل کار، نزد دوستان و پیش معشوقتان حضور دارید هم نمیشود.
پس باید محیط خود را برای اثر بخشی طولانی مدت و درمان واقعی تروما کودکی، ارتقا ببخشید.
روش های بهبود و سلامت محیط شامل:
- به آدمهایی که برای روح و روان یا حتی جسم شما آسیب زا هستند « نه » بگویید و آنها را دور از مرز های شخصی خود نگه دارید. کج دار و مریض برخورد کنید.
- با شفافیت ارتباط و نیاز هایتان را در هر بخش زندگی از جمله کاری، عاطفی و خانوادگی مشخص کنید. مثلا چه چیزهایی ناراحتتان میکند و چه مسائلی اصلا نیاز به عنوان شدن ندارد.
- گروهی امن و حساس و آگاه برای خود بسازید. این میتواند شامل دوستان قدیمی و جدید باشد.
امکان آشنا شدن با دیگران را از خود نگیرید و اجازه بدهید اگر معیار های لازم را دارند با شما در مسیر زندگی همراه شوند. - برای مدیتیشن و خودآگاهی وقت بگزارید ؛ بسیاری از مشکلات روانی به علت نداستن منشا آن و گم شدن در کشمکش های روزانه است پس زمانی به آرامش روانی خود اختصاص دهید.
تست تروما کودکی رایگان
تست های شخصیت و فراکن، دو نمونه از تست های تروما کودکی هستند که البته هنگامی که نزد روانشناس خوب گرفته شود با درمان همسو است.
شما میتوانید لیست تست های روانشناسی رایگان و غیر رایگان را مانند لیست زیر در مرکز مشاوره تهران و سایر نقاط ایران بدهید:
- NEO
- CAT ( برای کودکان)
- TAT( تست بزرگسالان نمونه بالا)
- رور شاخ
- تست قصه عشق
و…
منابع:
کتاب DSM5
بدون دیدگاه