نوجوانی در اکثر ابعاد شخص، با کودکی و حتی بزرگسالی متفاوت است. در اینجا جدیدترین اطلاعات برای سازگاری و عبور از این دوره را که مشاوره روانشناسی نوجوان نام دارد به شما میگوییم.
معرفی مشاوره روانشناسی نوجوان
ابتدا باید بدانیم نوجوانی شامل چه دوره های سنی و روانی است که همراه با تغییرات مختص به خود دیده است.
نوجوانی دوره ی سنی 13 تا 18 سال را با دو سال کمتر یا بیشتر قابل تعریف است. دو سال اختلاف بین افراد با توجه به شرایط متغیر جامعه، فرهنگ و بیولوژیک دیده شده.
نوجوان در این دوره با 2 چالش بزرگ روبه رو میشود:
- خروج از کودکی ولی عدم ورود به بزرگسالی
- مسئولیت ها و کارهای بزرگسالی اما عدم اجازه برای ورود به بزرگسالی
همانطور که دیدیم خود این شرایط دچار تعارض است.
روانشناسان رشد، دوره ی نوجوانی و نوجوانان را، به شکل احساسات طوفانی و عدم تفکر منطقی توصیف کرده اند.
نوجوانی یعنی انجام چه اعمال و رفتاری
- فرد 13 ساله دیگر نمیتواند مثل دو سال قبل به پارک های بازی رفته خود را در گل و خاک بیندازد؛ یا نمیتواند با بی مسئولیتی نسبت به حرف ها و اقداماتش، رفتار کند.
- حالا از او انتظار میرود بزرگ شود اما نه آنقدر ها هم بزرگ!!
- مثلا اگر تا سال های قبلی مسخره کردن دوستانش یک پاسخ گذرا از دیگران داشت حالا تنبیه در انتظارش خواهد بود.
- نوجوان یاد میگیرد به دیگران کمک کند، اگر خطایی انجام داده جبران کند و تفکر انتزاعی و فلسفی داشته باشد؛ تا در نهایت به خودشناسی، خودشکوفایی و پیدا کردن راه زندگی بیانجامد.
- توانایی های ذهنی نوجوان نیز این امکان را به وجود می آورد و نوجوان خود را قهرمان داستان خود میداند و دیگران را برای ورود به این مدینه ی فاضله دعوت میکند.
- اما با همه اینها او هنوز بزرگسال نیست. نمیتواند خانه جدا داشته باشد، برای دیر آمدن به منزل باید پاسخگو باشد، هر گروه دوستی را نمیتواند انتخاب کند یا هر جایی که خواست نمیشود برود و کار تمام وقت نمیتواند داشته باشد.
پس نوجوان با کلی باید و نباید ها روبه روست و این خود تعارض، احساس گیجی و سردرگمی را به وجود می آورد.
در خطرناک ترین حالت ممکن اگر با همراهی والدین و تربیت صحیح همراه نباشد، بسیاری از اختلالات و رفتار های ناسالم شایع در نوجوانی و جوانی را گرفتار خواهد شد؛ از جمله بزهکاری، سوء مصرف مواد و الکل، خودکشی و اختلالات روان.
هویت یابی در نوجوانی
البته که این دوره تماما در نشیب نمیگذرد و اتفاقا نظر اریک اریکسون، روانشناس مطرح معاصر، نوجوانی برخوردار از نکات مثبت زیادی هست.
اریکسون نوجوانی را دوره ای برای آزمون و خطا و پیدا کردن خود حقیقی و واقعی به طور مستقل عنوان کرده.
همانطور که پرسش هایی از قبیل:
- به چه چیزی باور داری؟
- ارزش زندگیت چیست؟
- چه کاره میخواهی شوی؟
- چه انسانی خوب است؟
- چه کاری بد است؟
را نوجوانان از خود بسیار میپرسند یا در مرحله ی قضاوت آن قرار میگیرند. لزا هدایت و راهتمایی با کسب آموزش و اطلاعات کافی در روانشناسی نوجوان لازم است.
کسب هویت در دوره نوجوانی به دو صورت امکان پذیر است:
- دریافت مستقیم
- جست و جو و کشف
اگر بر خانواده، جامعه، فرهنگ و دوستان جوی حاکم کرده باشد که نوجوان تنها یک گزینه ی پذیرش از آنها را برای ادامه زندگی خود داشته باشد، دریافت مستقیم از دیگران بوده و هویت مستقل کسب نشده.
همانطور که زیاد میشونیم مثلا این دختر چه قدر شبیه مادرش است یا فلان پسر کاملا به پدر یا عمویش رفته.
اینکه بزرگسالان روی دیگران تاثیر بگذارند، با اجبار و تحکیم برای پذیرش عقاید، ارزش و راه و روش زندگی با بحث تادیب مستقیم به نوجوان کاملا متفاوت است. نوجوانی مرحله ی شروع به کاوش نامیده شده پس باید و نباید ها بیشتر در حوزه ی اخلاقیات کلی جامعه و نه سرکوب کنجکاوی ها باشد.
زیرا انسان تمایل ذاتی به جستجوی حقیقت خود و جهان دارد.
به قول فروید: غریزه ی سرکوب شده و نادیده گرفته دلیل اصلی اختلال روانی و جسمی در آینده او هست.
کسب خویشتن مستقل در نوجوانی چهطور امکان پذیر است
باور های نوجوان در صورت عدم کسب هویت در دوره ی نوجوانی سست و آسیب پذیر خواهد بود.
در صورتی که نتواند واقعا دلیل هویت کنونی خود را پیدا کند یا بر حسب تعصب بر آنها میماند مثلا مردی با عقاید پنجاه سال پیش میشود یا با هر نویدی از هر سمت و سو به همان سمت میرود.
کمکی که والدین در دوران نوجوانی برای کسب خویشتن مستقل برای نوجوان انجام میدهند:
- به انعطاف پذیری ذهنی و عقلی رسیده باشد
- بگذارید کنجکاوی و پرسش ها پاسخی متعدد و گوناگون داشته باشد به طوری که فرزندتان را در حستجوی بیشتر هدایت کند
- حد و مرز های خانواده را به طور منطقی پایه گذاری کنید و با رشد نوجوان آماده ی تغییر آنها باشید
- اختلافات والدین و جدایی زوجین میتواند باری سنگین بر روی کودکانشان مخصوصا در سنین پایین تر باشد؛ پس زوج درمانی و خانواده درمانی را حتما در لیست خود بگذارید.
- از کمک گرفتن نترسید. شما الگوی بی چون و چرای نوجوانان هستید حتی اگر بخواهند دقیقا شکل شما نباشند. با رفتن نزد روانشناس به آنها این اطمینان را بدهید که هیچکس بی نقص نیست و راهنمایی گرفتن هم عملی ناپسند نخواهد بود.
مشاوره و روانشناسی
قبلا نیز به تفصیل توضیح داده شد مشاور و روانشناس برای بهبود یا راهنمایی در حوزه ای از زندگی به کمک می آیند که به تنهایی نه از پسش بر می آیید و نه علم و دانش کافی دارید.
یکی از استادان بزرگوار حوزه روانشناسی میگفت: اتاق مشاوره شبیه به باز کردن زخمی میماند. شاید آنقدر چرکین باشد که واقعا نیاز به یک دکتر برای بستن زخم باشد وگرنه هر کسی میتواند زخم را بکند و جایش را فوت کند.
خلاصه که این زخم ها تا قبل از عمیق شدن و ایجاد اخلال در زندگی بهتر است معالجه شوند. مشاوره روانشناسی نوجوان این فایده را دارد که به ما برای عبور فرزند یا خویشاوندمان از این دوره کمک میکند و بدون شک باعث ثمر بخشی جوانی و میانسالی میشود.
فواید مشاوره روانشناسی نوجوان
با هر پدر و مادری که راجع به نوجوانی فرزندانشان حرف میزنیم مطمئنا نظرات نسبتا یکسانی از نوسان هیجانات و خلق و خو، کناره گیری از خانواده، تمایل بیشتر به دوستان و حتی گزارش دعواهای متعدد در این دوره را میدهند.
این شرایط به دلیل دوره ی گذار نوجوانی و تغییرات عمده در سطح فکری و جسمی نوجوان است که گاه بسیار ساده اما نیاز به توجه واقعی دارد.
نوجوانان در دوره ی سنی 13 تا 18 سال، میخواهند استقلال خود را حفظ کنند و این تصور را دارند که والدین جلوی آنها را میگیرند؛ باعث میشوند فضای کافی برای خودشان بودن، نداشته باشند.
از طرفی پدر و مادر این نوجوانان نیز احتمالا آموزش و مهارت کافی و لازم را برای نوجوانان نمیدانند یا سختشان است از رویه ی کودکی به نوجوانی به سرعت خود نوجوان تغییر رفتار بدهند.
به هر صورت مشاوره روانشناسی نوجوان با سالها تجربه و آموزش و مشاهده با درمان بسیاری از این قبیل مشکلات نوجوان میتواند به همه ی خانواده کمک کند.
دو مدل اصلی مشاوره روانشناسی نوجوان وجود دارد:
- مشاوره گروهی یا تعاملی
- مشاوره فردی
مشاوره تعاملی
- در این نوع از مشاوره و روانشناسی نوجوانان کنار یکدیگر صحبت میکنند، بازی های جالب و هدفمند انجام میدهند.
- در کنار این فعالیت های مختلف با گروه همسالان آموزش های لازم را نیز در قالب صحبت ها توسط مشاوران و درمانگران دریافت میکنند.
- لزوما نوجوان دچار مشکل حاد روجی روانی نیست تا او را نزد مشاوره روانشناسی نوجوان ببرید.
- مشاوره نوجوانان میتوانند به آنها در گذر از سردرگمی خود و احساس دودلی و جهان بینی منعطف کمک کنند.
- در مشاوره تعاملی کنار هم بودن و لذت از مصاحبت آموزش پذیر است.
- نوجوان درمییابد در دنیای ناشناخته و بزرگ بیرون لازم نیست بی نقص باشد با این حال همیشه وقت برای جبران و گروهی کار کردن دارد.
- یکی دیگر از فواید این مشاوره های تعاملی، شبیه به گروه درمانی بزرگسالان، به نوجوان نشان میدهد تنها نیست. اگر کمی دست و پا چلفتی شده یا نگران آینده است اشخاص دیگری هم این معضلات را تجربه کرده اند.
مشاوره فردی
- مشاور و روانشناس متخصص به نوجوان و خانواده او برای حل مشکلات و تعارضات کمک میکند.
- یکی از نکات مهم اعتماد به مشاور و روانشناس است و او نیز باید اصل رازداری را حفظ کند تا نوجوان بتواند احساسات خود را بروز دهد و راجع به افکار پر سر و صدایش صحبت کند.
- نوجوان نزد مشاوری که میتواند به او در تحقق خودش کمک کند، ارتباطش با بیرون از خود و درون خود را به صلح برساند موثر برای تمام خانواده خواهد بود.
- متخصص بالینی تنها مسائل کلی را به خانواده یا مراقب اولیه میگوید تا آنها بدانند چه طور با نوجوان خود رفتار کنند.
- مشاوره روانشناسی نوجوان همین طور شامل خانواده یعنی پدر و مادر و در صورت لزوم خواهر و برادران نیز میشود.
- چرا که رفتار نوجوان در بستر خانواده شکل پیدا میکند. ممکن است جو خانواده جوری باشد که اصلا پاسخگوی درمان نیست و با مشاوره والدین همه چیز تسریع پیدا کند.
نتیجه گیری: مشاوره روانشناسی نوجوان شامل طیف گسترده ای از مراجعان نوجوان و خانواده ها میباشد
. آنهایی که مشکلات وخیم در دوره نوجوانی مثل بزهکاری، اعتیاد به مصرف مواد یا دارو و مشروب دارند یا با خانواده خود به نزاع های شدید و زیاد میپردازند.
و یا گروهی از نوجوانان که صرفا سردرگم در این مسیر رسیدن به بزرگسالی و کسب هویت و شخصیت مستقل هستند.
نقش خانواده مثل همیشه در انسان قطعا لحاظ میشود و مشاوره روانشناسی نوجوان که معمولا با متخصصان دارای صلاحیت همراه هست، والدین را هم وارد جلسه ی اتاق درمان میکند.
منابع:
کتاب رشد. نویسنده: لورا برک
ممنون از مطلب خوبتون. میشه یه مرکز خوب معرفی کنید؟