والدین به عنوان نخستین سکوی حرکت فرزندان میتوانند نقش بسیار تعیین کنندهای در استقلال، سلامت روانی ـ جسمی و پیشرفت آنان در سنین بعدی داشتهباشند.
آنچه از اهمیت بسیار در تکنیکهای تربیت مثبت به ویژه در جوامع آسیایی باید آموزش داده شود رشد و انعطاف خانواده همگام با فرزندان است.
در تربیت مثبت، که مت ساندرز موسس آن است به چگونگی برخورد با فرزندان در سنین متفاوت و راهنمایی و رشد آنها میپردازیم.
تکنیک تربیت مثبت چیست و چه فایده دارد
تکنیکهای تربیت مثبت دربارهی نشان دادن احساس علاقه، گرمی، محبت، توجه و هدایت است.
در تربیت مثبت کودک شما میآموزد که دوستداشتنی است و بدون هیچ قید و شرطی میتواند دوست داشته بشود و دوست بدارد.
راجرز، روانشناس و موسس رویکرد فردنگر، ساخت چنین هویتی را در هر کسی نشانه زندگی موفق و بدون سرکوب در آینده میدانست.
فواید تکنیکهای تربیت مثبت
- در عصبشناسی فهمیدند تکنیکهای تربیت مثبت فرزندان را برای موفقیتهای آینده آماده میکند
- احساس کفایت و رضایت در نتیجهی دوری از استرس و اضطراب سیناپسدهی مناطق مختلف مغز را قوی و سریعتر کرده که آنها را به افراد خلاق و باهوش تبدیل میکند
- فواید دیگر تکنیکهای تربیت مثبت ساخت عزت نفس است که در طولانی مدت و بزرگسالی همچنان نمود قابل توجهی دارد
- در طی بررسیها خانوادههایی که با تربیت مثبت آشنا شدند، بدرفتاری کمتری با فرزندانشان داشتند که نشان دهندهی سلامت روان قویتر کل خانواده است
فرزندپروری مثبت ساندرز
مت ساندرز بنیانگذار فرزندپروری مثبت در استرالیا با بیش از 4 دهه تحقیق در مورد تکنیکهای تربیت مثبت و مشکلات مختص به کودکان همراه با تیم خود نظریهای برای کمک به والدین در سرتاسر جهان تدوین کرد.
سهگانهی پی (Triple P) که هستهی رواندرمانی ساندرز است در 32 کشور جهان به روانشناسان آموزش داده شده و به 23 زبان غیر انگلیسی ترجمه شده؛ از این جهت میتوان فرزندپروری مثبت ساندرز را یک الگوی موثق و کاربردی دانست.
ساندرز چهگونه به پدر و مادران در فرزند پروری کمک میکند:
- به والدین مهارتهایی یاد میدهند تا با الگوهایی سرشار از اعتماد بهنفس تربیت کنند
- رفتارهای نادرست را با قوانین متناسب کنترل کنند
- تشویق و تایید مناسب هر رفتاری را بیاموزند و چه طور توجه مثبت نامشروط داشته باشند
- به خود والدین در جهت خودیاری و سلامت روان کمک میکند
- در کلینیکهایی که بر اساس فرزند پروری مثبت ساندرز پیش میروند، درک واقعبینانه از هر مرحلهی رشدی کودک به والدین آموزش داده تا چالش یا درگیری پیش نیاید
ساندرز با تیم بزرگ خود در بسیاری کشورهای فقیر یا جنگزده به کمک فرزندانی که والدین زندانی دارند یا مورد خشونت خانگی قرار گرفته، بیماریهای صعبالعلاج یا با اعتیاد درگیر هستند، کمک کرده.
راهنمای کامل تربیت مثبت کودک و نوجوان
در تکنیکهای تربیت مثبت ما به دو دورهی پر اهمیت از نظر فرزند پروری در خانواده یعنی کودکی و نوجوانی پرداختیم.
هر کدام از این دستهبندیها نیاز های کلی و تربیت مثبت را مرور خواهد کرد؛ با اینحال در صورت دیدن هر کژرفتاری و تعامل نادرست در خانواده حتما از مرکز مشاوره خانواده یا مشاوره کودک و نوجوان وقت بگیرید.
1.تربیت مثبت تولد تا 2 سالگی
دو سال اول زندگی شروع شکلگیری شخصیت و از نظر جملات فروید، مهمترین مرحله در تمام زندگی است.
- تکنیکهای تربیت مثبت در این دو سال برپایهی توجه و محبت، مراقبت همهجانبه و ارائهی زمان بدون محدودیت است.
- نقطههای حساس یا عطف در این سنین شامل اولین قدم، لبخند زدن، دست تکان دادن و خزیدن است که باید تا دو سالگی دیده شدهباشد
- با فرزندتان حرف بزنید. او صدای شما را آرامشبخش و منبع اعتماد و اطمینان پردازش میکند
- برای او موسیقی پخش کنید تا علاقه به موسیقی در او شکل گرفته و باعث رشد روانی ذهنی او خواهد شد
- از در دسترس قرار دادن وسایل داغ یا برنده در نزدیکی او جلوگیری کنید
- وسایل بازی که میتواند جلوی تنفس او را گرفته یا در دهانش کند را دور بریزید
- خانه را با ورود نوزاد ایمن کنید، این به معنای گشتن و حذف هر مادهی خطرناک است
- اگر کودک سمت وسایل خطرناک رفت، به جای اینکه بچه را از بازی محروم کنید وسایل نگران کننده محیط را حذف کرده یا او را با وسیله دیگر سرگرم کنید
- حتما نوزاد را به پشت بخوابانید تا از مرگ ناگهانی او جلو گیری کنید
- واکسن برای محافظت از فرزند شما هست پس حتما با دکتر خود از برنامهی واکسیناسیون و دریافت تمام دوزهای لازم اطمینان حاصل کنید
- با بزرگتر شدن نوزادان یعنی در یک الی دو سالگی میتوانید با آنها جورچین بسازید و همچنین آنها را در زندگی روزمره خود وارد کرده؛ مثلا بخواهید برای شما وسایلی پیدا کنند، آنها عاشق الگو قرار دادن شما هستند
- مطمئن شوید کودکتان به اندازه کافی میخوابد که این یعنی 11 تا 14 ساعت در شبانهروز وگرنه بدخلقی، اضطراب کودکی، بیحواسی، عدم رشد کافی و تنش را تجربه خواهد کرد
- اگر نوزادتان گریه میکند یا نق میزد جلوی او را نگیرید در عوض او را در آغوش خود نگه دارید و بسیار آرام و با تن صدای نرمی با او شروع به صحبت کنید
- پژوهشگران کودک، گریه یا نق اوایل زندگی کودک را طبیعی دانسته و معتقدند با نگه داشتن و مورد توجه قرار گرفتن دورههای این سرو صداهای طاقتفرسا هر دفعه کمتر خواهد شد
2.تربیت مثبت 2 تا 3 سالگی
- نقاط عطف که فرزندان در این سنین آنها را نشان دادند: بازیهای ذهنی ( پرنسس بودن و چای نوشیدن با اسب تکشاخ)، حفظ تعادل و شوت کردن است
- در تکنیکهای تربیت فرزند گفته میشود که به استعداد فرزندان توجه کنید، آنها در این سن میتوانند بسیار ظریف ویژگی خاص خودشان را نشان دهند و اگر آگاه و با دقت نباشید آن را از دست خواهید داد
- نمایشهای گروهی انجام دهید و او را در حفظ شعر و آهنگ تشویق کنید
- تمرکز خود را از روی کنترلگری بردارید. کودکان در این سنین به اندکی استقلال و کاوش نیاز دارند
- فرزندتان را به پارک با کالسکه یا پیادهروی کوتاه ببرید و او را با دنیای بیرون آشنا کنید
- حتما از صندلی کودک در ماشین استفاده کنید. زیرا احتمال آسیب نخاعی و مغزی را تا حد مطلوبی کاهش میدهد
3.تربیت مثبت 3 تا 5 سالگی
نقاط عطفی که کودک شما تا این سن انجام داده شامل: پریدن روی یک پا، نام بردن رنگها و محبت کردن است
- کودکان در این سن نیاز به استقلال بیشتر دارند و نباید مهار شوند
- آنها را در موقعیتهای دوستیابی قرار دهید تا بتوانند اجتماع و نقش خود را در آن بپذیرند
- کودکان در این سن میتوانند بخشی از داستانها را به خاطر آورند و شعر بخوانند
- با بردن فرزندتان به کتابفروشی علاقه او به فراگیری دانش و دنیای بسیار بزرگ علم را پرورش دهید
- سعی کنید مهارتهای زبانی او را با گفتن کلمات و جملات آرام و کامل و تقاضای تکرار آن، بهبود ببخشید
- از آنجایی که کودکان به بازی در خیابان علاقهمند میشوند واضح و مکرر شیوههای محافظت و مراقبت از بدنشان را به آنها آموزش بدهید. بهتر است برای اطمینان از فهمیدن با او بازی نقشها را انجام دهید
- به کودکتان بیاموزید اگر ماشین یا فرد مشکوک دیدند نزد شما بیاید، از ماشینهای در حال حرکت در خیابان فاصله بگیرند و در صورت هر گونه تماس بدنی با بزرگتر ها نترسند و در سریعترین زمان ممکن پیش بقیه دوستان و بعد شما بیایند
4. تربیت مثبت نوجوان
در اینجا به تکنیکهای تربیت مثبت برای سنین بالاتر یعنی نوجوانان میپردازیم.
همانطور که توجه کردید در هر دورهی سنی وظایف و شیوهی برقراری ارتباط با فرزندتان تغییر میکرد، در نوجوانی هم به همین شیوه است اما منتظر تغییرات بزرگتر باشید.
اصول اساسی در این دوره برای ارتباط با نوجوان وجود دارد که اگرچه تمام الزامات را در برنمیگیرد اما شروع عالی است:
- تشویق به یادگیری بیان احساسات و قبول آنها
- ستایش توانایی نوجوانان و پرهیز از انتقادهای شدید و ناکارآمد
- درک و سازگاری با سالهای نوجوانی؛ بدانید توجه و علاقه نوجوان در این سنین خارج از خانه و با گروه دوستان است
- اگر شما تا پیش از این عزت نفس و مراقبت از خود را به فرزندتان یاد داده باشید با خیال راحت از این دوره عبور خواهید کرد
- میتوان نوجوانی را ورطه آزمایش دانست: اندوختهها و آموزش خانوادگی در این مقطع به نمایش عمومی در میآید. در صورتیکه به علائم روانی و جسمی فرزندتان توجه نکرده باشید، شب بیرون ماندن، رفتارهای پرخطر یا درگیری با اعتیاد انتظار میرود
- حفظ ارتباط و برقراری راههای جدید: فکر نکنید علاقهی نوجوان شباهت بسیاری به کودکی دارد بهجای آن، او را کشف کنید
تربیت فرزند از نظر روانشناسی
یک برنامه فرزند پروری و تربیت مثبت باید با توجه به تغییر و تحولات هر دوره از رشد فرزندتان پویا باشد.
این بدان معناست که همسران و حتی فرزندان بزرگتر خانواده باید به الگوهای درونی و پویاییهای در چهارچوب خانه توجه کنند.
- آیا پدر همیشه خسته و عصبانی از سرکار برمیگردد و توقع دارد همه دور او جمع شوند؟
- یا مادر بیشتر وقتها تحریکپذیر بوده و با خلق پایین گریه میکند؟
- خواهر بزرگتر خود را رئیس خانواده میداند و اجازهی کاوش و کارهای جدید را نمیدهد؟
- خود را در نقش قربانی خانواده و دیگران را سلطهگر میبینید؟
در برنامه فرزند پروری مثبت گفته شده، ارتباط اعضای خانواده تا یک سن و مقطعی قابل تغییر است؛
بعد از آن این ارتباط شکل نظامی سفت و سخت به خود میگیرد که تغییرات تقریبا غیر ممکن خواهد بود.
مثلا خانوادهای که چهل سال است به یک شکل به خانه میآیند، غذا میخورند، آخر هفتهای را میگذارند و دوباره این چرخه را ادامه میدهند.
اگر والدین در ابتدا روابط خوب و سازنده داشته و با آمادگی، فرزندی را به خانواده دو نفره خود اضافه کردهباشند، این نظام تبدیل به جوی پویا خواهد شد در غیر این صورت نیاز به خانواده درمانی و حتی درمان فردی وجود دارد.
شکل گیری عادت چه طور به تکنیکهای تربیت مثبت کمک میکند
شکلگیری عادت میتواند یکی از سختترین و چالشبرانگیز ترین بخش زندگی هر بزرگسالی را رقم بزند.
هر کدام از ما میتوانیم اسامی طولانی از عاداتی که میخواستیم در ما شکل بگیرند اما حالا گوشهای از خاطراتمان خاک خورده یا با اجبار در حال انجام آنها هستیم را نام ببریم.
پس روانشناسان با پژوهشهای بالینی فهمیدند بهترین راه شکلگیری عادت از طریق تکنیکهای فرزند پروری مثبت در سالهای نخست زندگی است.
استدلال آنها ساده بود؛ زمانی که هنوز عادتی شکل نگرفته تغییر آن سادهتر است!
چهطور باعث شکلگیری عادت در فرزندان شده و چهچیزهایی را عادت کنید:
مجلهی Health ucdavis لیستی از آنچه والدین باید در فرزندان به عادت تبدیل کرده و چه طور این کار را انجام بدهند، تهیه کردند.
شکلگیری عادت در فرزندتان:
- اگر میخواهید او کاری را بیشتر انجام دهد پس به آن توجه کنید!
- هرگاه حرکت یا حرفی درست از او دیدید، در حال هر کاری هستید مکث کنید، به او نگاه کنید و از صمیم قلب به او آفرین و تایید بدهید.
- کارهایی که میخواهید انجام دهد را از طریق یادگیری با بازی، ویدیو گیم، نمایش یا الگو قرار دادن خودتان به عادت تبدیل کنید
چه مواردی در تکنیکهای تربیت مثبت باید عادت شوند:
- آنچه برای آینده و حال فرزندتان نیاز است را باید مورد توجه قرار داده تا به عادت ذهنی تبدیل شود
- مهارتهای اجتماعی از جمله لبخند زدن، با صدای بلند سلام کردن و دست دادن ( در نهایت موجب اعتماد به نفس و روابط خواهد شد)
- آداب اجتماعی مانند مهربانی یا درک همبازی ها
- ورزشکار بودن ( برای سلامتی دورههای بعدی زندگی هم بسیار مهم است)
- رعایت نوبت
- بروز همدلی
- خودکنترلی ( البته که باید آموزش داده شود)
- ابراز احساسات آرام و به جا ( نیاز به مشاهده چندین باره از الگوهای درست است )
سخن پایانی
آنچه بسیاری از مجلات روانشناسی بینالمللی و روانشناسان کودک و نوجوان با آن موافق هستند:
سلامت والدین سبب سلامتی و تندرستی فرزندان است
شکی در این نیست که ورود عضو جدید که کوچک، آسیبپذیر، ناآگاه، پر سرو صدا و جیغ جیغو است، میتواند طاقتفرسا بوده و خستگی و عصبانیت را برانگیزد.
والدین باید برای خود زمانهایی اختصاص داده تا حتی به یک مراقبه ساده یا تکنیکهای ذهنآگاهی بعد از روز شلوغ کنار یکدیگر به آرامش برسند.
همچنین کمک گرفتن از روانشناس میتواند راهی ساده برای آسان کردن این مسیر و تربیت فرزندی بدون چالشهای عمیق روحی روانی در آینده باشد
منابع:
بدون دیدگاه