در جوامع سنتی که عقاید قدیمی هنوز پا برجاست، فرزندپروری سختگیرانه و انتقادی، جامعهای فرسوده که هر لحظه نیاز به کمک فرد دارد همگی از علل و نتایج عذاب وجدان در خانمها و آقایان هستند.
در صورتیکه عذاب وجدان یا شرم از گناه میتواند مسبب گوشهگیری اجتماعی، نشخوار فکری و زیر سوال بردن مداوم شخص شود، چرا بسیاری افراد آن را تایید میکنند؟
دلیل عذاب وجدان یا شرم از گناه چیست
دلیل عذاب وجدان به عوامل متفاوت خانوادگی، فرهنگی، اجتماعی و شخصیت افراد برمیگردد که ممکن است برای یکی همگی این گزینهها دخیل و برای شخص دیگر تنها یکی از آنها ملاک بوده باشد.
هر آنچه هست این احساس موذیِ کار اشتباهی انجام دادن، دیگران را به دردسر انداختن و بار مسئولیت اضافه کم کم وارد ذهن و جان آدمی شده و او را از قبول انتخاب ها و عزت نفس دور میکند تا تبدیل به شخصی سرخورده و پر از افکار منفی شود.
در اینجا به 3 رویکرد جامع روانشناسی که به دلیل عذاب وجدان و شرم پرداختند، نگاهی میاندازیم:
1.رویکرد زیستی
در این مدل روانشناسی، برای مقابله با دلیل عذاب وجدان، تجربیات کودکی و بیماریهای روانی ارثی باید مورد بررسی و بازخوانی قرار گیرد.
رویکرد زیستی میگوید:
دلیل عذاب وجدان شما والدینی سختگیر و منتقدان به شدت ناآگاه در دوران کودکی شما بودند.
احتمالا همان کسانی که به شما آسیبی رساندند خودشان هم مشکلات روحی روانی حتی جدی تر از شما داشتند.
ترشح بیش از حد طبیعی نوراپی نفرین ( نورآدرنالین ) یا کاهش سرتونین و گابا ( که هر سه از انتقال دهندههای شیمیایی بدن هستند) نیز میتواند از جمله عوامل عذاب وجدان خیلی شدید که به وسواس و اضطراب گرویده شده، باشد.
2. رویکرد اجتماعی
یادگیری مشاهدهای دلیل اصلی عذاب وجدان شما است.
این مدل از عذاب وجدان یا گناه درونی زمانی است که در جامعه یا فرهنگی بزرگ شدهاید که نخستین پاسخ برای هر اشتباهی عذاب وجدان بوده.
دلیل عذاب وجدان و احساساتشان بسیار بستگی به عوامل بیرونی مانند نگرانی دیگران، ناراحتی دوستان و همکاران دارد.
3.رویکرد شناختی
در این مدل روانشناسی، راهکار و مشکل شما در یک نقطه یعنی ذهنیت و شناخت متمرکز شده.
روبه رویی با عذاب وجدان، تمرکز بر دیدگاه و افکار خودتان، توقعهای منطقی و شناخت کمالگراییها در رویکرد درمانی نهفته شده.
میدانیم که برداشتهای اشتباه و افکار سختگیرانه راجع به خودمان میتواند عذاب وجدان را بالا برده و به سایر بخشهای زندگیمان نفوذ کند.
راه درمان عذاب وجدان از نظر شناختی ها:
- آگاهی از احساسات
- آشتی با تجربیات و عواطف منفی ( در کتاب نیمه تاریک وجود بیشتر به آن پرداختیم )
- درک علل هر احساس و حل کردن آن با تمرینِ شکستن افکار کلیشهای
چرا مدام عذاب وجدان دارم
عذاب وجدان یعنی:
- حالتی از نگرانی مفرط نسبت به اعمالتان
- پاسخ منفی به تصمیماتی که حتی به نفع شما بوده اما احساس کنید دیگران را آزرده خواهد کرد
- تشویش دائمی به دلیل نگرانی از زیر نظر بودن کارهایتان
- بررسی مداوم نتایج هر حرف و عمل تا جایی که تمام ذهنیت شما مشغول خواهد شد
- مسئولیت بیش از اندازه نسبت به اتفاقات و احساسات بیرونی
- نبود فضا برای انعطاف روانی
این حالات در برخی مواقع طبیعی بوده اما اگر شما را از ریتم زندگی بیندازد و باعث کژکاریهایی در زندگی اجتماعی، شغلی یا عاطفیتان شود، باید نسبت به عقده عذاب وجدان آگاهانهتر اقدام کنید.
اگر همیشه عذاب وجدا دارید، اکثر طول روز به فکر راجع به اشتباهات میگذرد، بخشش و انعطافی نسبت به اعمال خود ندارید، نشانههای عقده عذاب وجدان با شما همخوانی دارند.
این عقده از یک عذاب وجدان ساده برای درست شدن مشکلی یا ناراحتی برای دیگران، عمیقتر و شدیدتر بوده و میتواند به دلیل چنین مواردی باشد:
- شروع آن با PTSD یا تجربهی تروما
- پیش از عقده عذاب وجدان بیماریهای روانی از جمله استرس یا اضطراب
- افسردگی طولانی مدت و اثرات مرتبط با آن از جمله دور شدن از دوستان
ریشههای اصلی احساس گناه چیست
هر درمان روانشناسی متناسب با شیوهی درمانی و ایدهای که از شخصیت و علل بیماریهای روانی دارند، ریشههای یک مشکل مثلا همین احساس گناه را متفاوت تشخیص میدهند.
- روانکاوی ، احساس گناه و شرم را در نتیجه ی تثبیت و جا ماندن انرژی در یکی از مراحل کودکی ( مرحله دوم تا سوم 2 تا 6 سالگی) میداند که دلیل آن بیش از حد ارضا یا ناکامی نیاز ها در آن سنین است
- روانپویشیها مانند آدلر ، عذاب وجدان را در نتیجه عدم سودمندی برای جامعه و راهحل آن را کنار گذاشتن احساس قدرت شخصی و توجه به جمع میداند
- رفتارگرایان شرطی سازی را ریشه اصلی احساس گناه برمیشمارند؛ این بدان معناست که شما اول با محرکِ احساس گناه مثل یک شکست مواجه میشوید و هربار که بیشتر به آن فکر میکنید و خود را به خاطر آن تنبیه میکنید در واقع به نوعی به تداوم آن کمک کردهاید
- شناختیها هم ریشه عذاب وجدان را در پردازش نادرست ذهنی میدانند؛ همانند این فکر که اگر برای فلانی مشکلی پیش آمد از کوتاهی من بود یا چون دوستم ناراحت شد من به خوبی تلاش نکردم
چهطور از عذاب وجدان خلاص شوم
اگر عذاب وجدان به اندازهای نگران کننده شده حتما به روانشناس خوب با رویکرد مناسب خودتان مراجعه کنید. میتوانید در این زمینهها از ما کمک بگیرید.
شما میتوانید ترکیبی از روشهای درمانی، یوگا و مدیتیشن، ذهنآگاهی و برنامه سلامت جسمی تهیه کنید.
- یوگا و مدیتیشن تا اندازهی زیادی در کاهش استرس و مدیریت احساسات به شما کمک میکنند.
- فلسفهی ذهنآگاهی پیدا شدن نقاط ضعف در افکار کلیشهای تکراری شما و جانشینی آنها با مواردی است که به نظر سالمتر، کاربردیتر و حال خوب کن است.
- برنامه سلامت جسمی هم میتواند شامل گروههای دوستی مناسب و دوری از آدمهای سمی، همراه تحرک کافی در طول روز و غذاهای سالمتر باشد.
عذاب وجدان در مردان بیشتر است یا زنان
ابتدا عذاب وجدان را درون خود پیدا کنید و سپس خواهیم دید در مردان بیشتر است یا زنان!
احساس عذاب وجدان و گناه به معنای تفکر شما راجع به آسیب زدن به شخصی دیگر، مسئولیت ناکام مانده و کاری خلاف عرف یا وجدانتان انجام دادن است.
با پرسشهایی از خود میتوانید بفهمید چرا عذاب وجدان دارید:
- آیا اشتباه از من بود یا دیگران هم مقصر هستند؟
- الان میتوانم مسئله را حل کنم؟
- اگر مشکل حل شود واقعا به نفع من است یا ضرری بیشتر خواهد داشت؟
- آیا خودم عذاب وجدان دارم و کار اشتباهی انجام دادم یا دیگران باعث به وجود آمدن چنین احساسی در من شدند؟
تحقیقات نشان میدهد اگر عذاب وجدان عاملی بیرونی و از طریق یادگیری اجتماعی باشد، زنان و دختران بیشتر تحت تاثیر آن هستند.
دلیل عذاب وجدان بیشتر خانمها هم سادهست: جوامع همیشه زن را مظهری از کار درست، مهربانی و شفقت قرار دادند و اگر ذرهای از این نمودار خارج شوند خود را به پلیدی شیطان تصور میکنند.
اما مردها معمولا میتوانند اشتباهات بیشتری داشته باشند و به نوعی همان خانمها ( در قالب مادر، خواهر یا معشوق) آن را رفع و رجوع میکنند بدون اینکه چنین کاری را برای خودشان هم انجام دهند.
اما اگر مساله عذاب وجدان را از نظر زیستی برآورد کنیم هم زنان و هم مردان شانس برابر در ابتلا به این فکر دارند.
منابع:
بدون دیدگاه