نظریات ملانی کلاین، بیش از سی سال باعث تحولات شگرف در عضو انجمن روانکاوی بریتانیا شد. کلاین با تحقیق مستقیم بر روی کودکان، به نظریات قابل استناد درمان در حوزهی اسکیزوئید پارانویا، فانتزی ناخودآگاه و تئوری دلبستگی رسید.
زندگینامه ملانی کلاین
برای درک نظریات ملانی کلاین، به عنوان یکی از نخستین زن های دنیای روانکاوی که پرشور و حرارت، موثق و متمایز در زمانهی خود بود، بررسی زندگینامه وی و سرنخ های موجود است.
- خانم کلاین، زاده 1269 در وینا استرالیا بود. در سن جوانی با دوست برادرش، آرتور کلاین ازدواج کرده و به بوداپست نقل مکان کردند.
- کلاین از زندگی خود راضی نبود و یکی از بهترین روش های مقابله با آن را انتخاب کرد و در شهر جدیدی که به سکونت گزیده بود، نزد درمانگر رفت.
- این امر و آشنا شدن با فضای جدید و روبه رشد روانشناسی و درمانی که تحت آن قرار گرفت نخستین جرقه های شروع نظریات ملانی کلاین بود.
ملانی کلاین، اولین زن روانکاو
- این روانکاو با بهرهگیری از نظریات زیگموند فروید و همزمان با دورهای که آنا فروید نظریاتش را در آلمان میداد، کار خود را شروع کرد اما طولی نکشید که از آن ایدهپردازی ها جدا و رشتهای جدیدی از روانکاوی کلاسیک را ابداع نموند که حول محور کودکان و کار و بازی با آنها بود.
- ملانی به عنوان اولین زن روانکاو کاملا مستقل در خانوادهای که بیشتر به پزشک شدن وی علاقه نشان میداد تا تحلیل روانی، با علاقه و پشتکار خود و کمک کارل آبراهام شروع به تجزیه و تحلیل کودکان خردسال کرد.
- این زن پیشرو، با مشاهدهی هفت بچه با بازی و مشاهده روند افکار خردسالانهی آنها (گرتا 9 ساله، پیتر ۳ ساله، روث ۴ ساله و…) اولین مقالهی خود را به نام « روانکاوی کودکان» در سال 1932 منتشر کرد.
- شروع نظریات ملانی کلاین در واقع بر این استوار است که کودکان از بازی، نمادی بسیار مهم برای خود خلق میکنند که سالهای بعدی زندگی ناخودآگاه یا لغزش های زبانی هستند؛ پس اساس درمان و تجسس باید در سالهایی ابتدایی تولد و نه در بزرگسالی آنها باشد.
جملات معروف ملانی کلاین
1.خودشناسی از نظر ملانی کلاین
The deeply split off figures do not want to allow themselves to be repressed. One gets rid as it were of parts of one’s objects. You cannot push away one part of yourself because it will make itself heard. Splitting oneself is a sin – the schizophrenic feels guilty about it. It is impossible to split off a bad cruel part without splitting off something else as well. You cannot find yourself if you have split off part of yourself – even if it was the bad part.
همانطور که در این دست نوشته از وی باقی مانده، میتوان پی برد که، لازمه ی شروع خود شناسی جدا شدن هر بخشی از وجود انسان است.
کلاین این جدا شدن را بخشی طبیعی از روند بزرگ شدن میدانست. مثلا جدا شدن در سن 2 سالگی ( از شیر گرفتن) باعث میشود کودک خود را جدا از مادر درک کند و جهان را به شیوهای منطقی تر ادراک نماید.
در مقابل، بیماری روانی یا فروپاشی ذهنی را جدا نشدن از ویژگی های سالهای ابتدایی ذهنی میدانست.
اگر خود را گم کردهاید تا زمانی که قسمتی از شما قرار باشد جدا شود و این اتفاق نیوفتاده، حتی اگر آن قسمتی تاریک و بد از شما باشد، خود را پیدا نمیکنید.
2.راز خوشبختی زناشویی در نظریات ملانی کلاین
A particular aspect of the identification with and a deep understanding of, another person can be seen in the fact that couples who have lived for a long time happily together become extremely like each other. The Greek legend that originally man and woman were one, were split off from one another and then driven to find one another, as a foundation for love towards the other sex, can be considered from this angle (cf. Ferenczi). Another presentation of the same process can be seen in the story of Eve created out of a rib of Adam’s. The greatest gift according to Ovid which the Gods could give to Philemon and Gaucis was to make them grow together into one tree. This is an instance of strong but successful projective identification.
با اینکه این روانکاو در زندگی زناشویی خود موفق نبود و قبل از سفر به انگلیس از همسر خود طلاق گرفت؛ اما جملات ملانی کلاین راجع به ازدواج و خوشبختی زناشویی به این دلالت دارد که: افراد آن چنان همزاد یکدیگر میشوند که در واقعیت شبیه به هم هستند.
ازدواجی خوشبختی و مسرت به همراه دارد که با همراهی، فهمیدن خصوصیات روانی یکدیگر و تا حدی شبیه به هم شدن پیش برود.
او همین طور راجع به ازدواج موفق حتی از افسانهای یاد میکند که معتقد است زن و شوهری که با هم ازدواج میکنند در واقع در جهانی دیگر یکی بودهاند و حال از هم جدا شدند.
مفاهیم اصلی نظریه ملانی کلاین
بعد از زندگینامهی خانم کلاین، آشنایی با فضا و دلیل شروع کار وی و عقیدهش راجع به بچه ها، زندگی زناشویی و خوشبختی، سری به مفاهیم اصلی ملانی کلاین که تاریخ روانکاوی را دگرگون کرد میزنیم.
1.نظریه روابط شی
- نظریه روابط شی که توسط ملانی کلاین نخستین بار مطرح شد به روابط کودک در سالهای ابتدایی زندگیش با مراقبین اولیه به خصوص مادر اشاره دارد.
- کلاین معتقد بود چگونگی ایجاد روابط، شکل گیری نیاز ها و پاسخ به آنها در سالهای ابتدایی تولد ( به خصوص در 2 سال اول) سازمان و زیربنایی روابط بعدی فرد را میسازد.
- در تئوری تاکید شده که روابط اولیه باعث شکل گیری یک بازنمایی و تفکر ذهنی از خود، شناخت شخصی نسبت به فرد و دنیای اطراف، ایجاد عزت نفس و هدایت کننده روابط در آینده است.
2.نظریه ناخودآگاه
نظریه فروید راجع به ناخودآگاه که عمدتا فردی است یا یونگ که از کهن الگو های جمعی نشات میگیرد در مخالفت با نظریه ملانی کلاین قرار دارد.
- نظریه ملانی کلاین راجع به ناخودآگاه به روابط بین فردی در 4 تا 6 ماه اول زندگی و ساخت الگو های روابط بین فردی اشاره میکند.
- مانند الگو های روابط بین فردی که بین مادر و فرزند حول محور صمیمیت، تربیت مادر و واکنش دهی به اتفاقات، یادگرفته میشود.
- پس ملانی هم اندکی به فردیت و اندکی هم به کهن الگو معتقد است اما چهطور؟
- این روانکاو کلاسیک برجسته، استدلال میکند کودک به تنهایی زمینهای از ادراکات شخصی دارد و با ورود مادر به عنوان محرکی جدید تمام پاسخ ها، رفتار ها او و الگوی شخصیتی که مادر دارد در فرزند اثر میگذارد و از او شکل جدیدی از هویت خانوادگی میسازد.
3.بازنمایی کودکان بزرگسال
- ملانی کلاین معتقد بود کودکان اضطراب خود و ارتباط با دیگران را به صورت روابط و رفتار با اشیا نشان میدهند. مثلا اگر مادر و پدر در خانه دعوا میکنند، عروسک های کودک هم را میزنند یا مشاجره میکنند.
- این نیازی غریزی و ناخودآگاه است تا کودک اطمینان حاصل کرده که جهان به او آسیب نخواهد زد و آن را متوجه میشود.
- از طرفی خود کودک هم با این عمل دنیای اطراف را برای خودش درونی سازی و آن جزوی از خود میداند.
- این نوع بازنمایی که ملانی بعد از مشاهدهی چندین کودک به آن رسید، با ناخودآگاه و بازنمایی کودکان بزرگسال ( نوجوانان) یا بزرگسالان متفاوت است.
- نظریات ملانی کلاین اولین بازنمایی را پستان مادر میداند که بچه تصور میکند متعلق به خودش است زیرا هر زمان که بخواهد آن را به دست میآورد.
- این بازنمایی های کودکانه که نگرانی و اضطراب کودک را نشان میدهد کم کم با جداسازی دارای منطق میشوند. کودک مثلا در دو ساله بعدی میفهمد مادر جدا از خودش است ولی همچنان نیاز های او را برآورده میسازد.
4.اسکیزوفرنی پارانویا
نظریات ملانی کلاین در مورد اسکوفرنی پارانویا به زبان ساده از ماه 4 تا 6 تولد شروع شده است.
اسکیزوفرن پارانویا دارای خصوصیاتی است:
- خانم کلاین برخلاف فروید نشانههایی از تمایل به زیستن را که در قسمت قبلی توضیح داده شد به دلیل غریزهی زندگی یا اروس نمیداند، بلکه به دلیل غریزهی مرگ یعنی تانوس که ریشه در فانتزی او دارد چنین علائمی از خود نشان میدهد.
- شکل گیری فانتزی و تصورات، مشاهدهی دنیا با نماد ها و درونی سازی آن، بازی ها و شکل گیری نظام روانی که در آن زندگی کند همگی به اسکیزوفرنی پارانویا میانجامد.
- در این دوره کودک ( یا اگر درست برخورد نشود در بزرگسالی) با جهان خود به صورت خوب و بد برخورد میکند؛ سیاه و سفید میبیند؛ یا همه چیز خوب است یا زمان گریه و فغان است.
- اُبژه یعنی مادری که به او شیر میدهد خوب است و دستانی که بچه را عقب میکشد تا شیر بیش از اندازه نخورد بد است.
- این روانکاو استدلال میکند که کودک و حتی بزرگسال بخش های بد را حذف و دور میکند. دقیقا شبیه به مکانیزم های دفاعی فروید هر دو برای کاهش اضطراب عمل میکنند.
- در نتیجه برای گذر از موقعیت اسکیزوفرن پارانویا باید کودک ذهنی انعطاف پذیر، مایل به یاد گرفتن و بسته نبودن عقاید را ببیند، تجریه کند و یاد بگیرد که در فرزند پروری امری حیاتیست.
5.موقعیت افسردگی در نظریات ملانی کلاین
بعد از اسکیزوفرنی پارانویا، یک موقعیت به نام افسردگی شکل میگیرد که شروع آن از شیرگرفتن نوزاد است.
- کودک حالا میفهمد نفس و خواسته او بر جهان حاکم نیست و ایجاد روابط جدید با اشیا آغاز میشود.
- یکی از نمادسازی های تازه مادر به عنوان شخصی که به او شیر نمیدهند اما احساس محبت و عشق را به ارمغان میاورد، است.
- ملانی کلاین استدلال میکند که کودک در آن زمان متوجه میشود عشق و دوستی و صمیمیت به اندازهی نیروی بقا و رفع اضطراب، مهم است.
- به بیانی دیگر در موقعیت اضطراب که فروید آن را شروع سوپر ایگو در 5 سالگی (حدودا) نامیده، کودک به عشق، محبت و خواستن روی میآورد.
- همین طور بنا به نظر کلاین، موقعیت افسردگی به کودک اجازه میدهد فانتزی و حسادت خود را بکاهد و دیدی متعادل به جهان داشته باشد.
6.عقده ادیپ از نظر ملانی کلاین
ملانی عقده ادیپ و الکترا را سالها زودتر از آنچه فروید از 4 تا 6 سالگی عنوان کرده بود، میدانست و آن را مختص به سالهای ابتدایی نوزادی در نظر میگرفت.
توجه بیشتر در این قضیه هم مانند دیگر نظریات ملانی کلاین، بر مادر و روابط با او تکیه میکند.
بعد از موقعیت افسردگی، عقده ادیپ و الکترا سر بیرون میآورد.
اندکی شبیه به نظریه فروید، در پسران به خاطر محافظت از مادر در برابر پدر و برای دختران خردسال، بر اساس حسادت به آلت تناسلی است.
همانطور کلاین عنوان میکند که روابط صحیح، تاکید نکردن بسیار بر این حوزه و اخذ درمان میتواند از عقده ادیپ گذشته یا زندگی را تا سالهای بعدی گرفتار آن کند.
نظریات ملانی کلاین به زبان ساده
- هر کدام از نظریات ملانی کلاین را که بررسی کنیم مانند دیگر روانکاوان حل نشدن آن در کودکی را به عنوان مشکلی حاد در بزرگسالی خواهیم دید.
- مثلا حل نشدن تعارض ادیپ در بزرگسالی مردی را میبینیم که همسرش را بر اساس ویژگی های مادر و برای انتقام گرفتن از او انتخاب میکند.
- یا دختری که در دورهی اسکیزوفرنی پارانویا مانده، درست برایش حل نشده، دارای فانتزی های عجیب و غریب که زندگی او را از تعادل خارج میکند، است.
- این روانکاو خانمِ برجسته، مخصوصا بر روی روابط تمرکز کرده. بعد از بررسی مستقیم و کار با کودکان استدلال کرد:
- روابط ابتدایی خردسالان و شکل گیری نظام ارتباطی آنها با مراقبین اولیه به بزرگسالی آنها منتقل میشود.
- همانطور که در نظریات ملانی کلاین دیدیم، اگر امنیت در کودکی احساس نشود، اضطرابِ همیشگی در او جانشین شده یا اسکیزوفرنی پارانویا بر روابط بعدی و بزرگسالی او با فانتزی های غیر طبیعی عجین خواهد شد.
منابع:
بدون دیدگاه