برای دریافت کامل از هر چیزی، نیاز است تا بنگرید و برای نگاه، باید سکوت کرد.
ـ کریشنا مورتی
کریشنا مورتی نگاه در سکوت
کریشنا مورتی به عنوان نظریهپرداز و متفکر معاصر، با سفر های طول و درازی که در سر تاسر جهان داشته، یافتههای خود را با مردم در میان میگذارد و از نقطهنظر آنها برای تکامل آموزش خود استفاده میکند.
یکی از کتاب های او که اتفاقا در ایران نیز به خوبی چاپ شده، نگاه در سکوت کریشنا مورتی است.
کتاب نگاه در سکوت کریشنا مورتی که نکات جالبی در خصوص دیدن، فهمیدن جهان و تفاوت توجه و ادراک را توضیح میدهد به یکی از جنجال ترین پایه های تفکر او مشهور است.
کریشنا مورتی توضیح میدهد:
شما میتوانید اجسام را ببینید؟ آیا شما دوست خود را میبینید؟ یا مادر یا پدرتان را؟
درست است شما با چشمانتان به آنها نگاه میکنید اما ذهن خیلی راحت تر از چشم نگاه میکند.
در ذهن و ادراکات ذهنی که به سرعت نور است، از گذشته، آینده، از ترس، جدا شدن و خاطره به جای دیدن، استفاده میشود.
پس شما واقعا نمیتوانید کسی را ببینید بلکه او را با ذهنتان ادراک میکنید. چهبسا این راهکاری آسان و آشنا برای امور متفاوت در زندگی است.
آیا ادراک به معنی دیدن تمام ابعاد است
در مصاحبه با کریشنا مورتی تفاوت ادراک و دیدن و نفی ادراک توضیح داده میشود.
در یکی از این مصاحبهها، شخصی میپرسد:
من راجع به مسئله ای بسیار فکر میکنم، به طوری که کم کم تمام جنبههای آن را در تمام امور احساس و دیدم. آن زیباییست که حالا بهتر میفهمم در دور و برم وجود دارد. من به آن فکر کردم پس آن را در امور دیدم. چه طور میشود آن را ندید و فکر کردن و ادراک متضاد دیدن باشد؟
کریشنا مورتی جواب داد:
وقتی ما صبح از خواب بیدار میشویم به دنبال زیبایی برای روزمان میگردیم اینطور نیست؟ یک همسر زیبا، یک خانه زیبا، حتی یک ببر زیبا.
اما شما ببر را تنها زمانی که در باغوحش است میبینید؛ اگر در فضای حیات وحش بروید و در دو قدمیش بایستید دیگر به نظرتان زیبا نیست بلکه نفستان میبرد.
شما یک همسر زیبا در خانه میخواهید که لبخند میزد اما اگر همان خانم یا آقا را در حال فریاد زدن ببینید یا وقتی پیر شد و رفتارهای بچگانه داشت، چهطور؟ هنوز زیبا است؟
بهنظر نمیرسد چون با ادراک شما از ببر زیبا و سفید پشت فنس های محافظتی همخوانی ندارد.
هنر مشاهده
کریشنا مورتی در اینجا به هنر دیدن و مشاهده اشاره میکند.
او در مصاحبهای دیگر منبع شناخت انسانها و حتی فراشناخت را توضیح داد بعد به توضیح امیال پرداخت و آنچه در تمام این امور مشترک بود: دخالت فکر به جای دیدن بود.
مشاهده کردن خود یک هنر است اما نه از نوع یاد گرفتنی، نه از نوع تلاش کردن برای رسیدن.
رسیدن و تلاش زمانی در کار است که تفکر در میان و هدف انضباط باشد. اما هنر مشاهده بدون هیچ تلاشی باید صورت بگیرد.
کریشنا مورتی مراقبه و یوگا
کریشنا مورتی در رابطه با مراقبه و یوگا توضیح میدهد:
این حالا یک کار شیک غربی برای سالم ماندن است.
معنی لغوی یوگا یعنی به هم پیوستن اما من فکر نمیکنم از ابتدا به هم نزدیک شدنِ جسم و بدن مد نظر بوده باشد.
بلکه یگانگی و پیوستگی، فضیلتیست که ممکن است ما با مراقبه و یوگا به آن برسیم.
این نظریهپرداز به طور مختصر توضیح میدهد که پیدایش یوگا میتواند مربوط به هیمالیا باشد.
مردمان نقطهای از هیمالیا انگور خاصی را پیدا کرده بودند که با خوردن آن مغز و بدنشان به شدت هشیار میشد.
پس از مدتی انگور از بین رفت و آنها برای جبران یوگا را اختراع کردند تا با ذهن و بدن سالم به آن درجه از خودآگاه برسند.
در اینجا میتوان ارتباط نگاه در سکوت که منبع و شروع شناختن حقیقی، کامل، بدون کم و کاست و فاقد هر گونه ترس و اجتناب است را با مراقبه و یوگا فهمید.
هر دو در تلاش برای نقد فکر کردن و یگانگی و اتحاد بدون تلاش ولی مستمر هستند.
البته کریشنا مورتی همچنان که در سایر عناوین از جمله: عشق، شادکامی، ایدهآل گرایی و شناخت توضیح و آموزش دادن را منع کرد، یوگا را نیز آموزش دادنی نمیدانست.
در مقالاتی از این عارف نظریه پرداز نقل قول شده:
یوگا به دنیای غرب آورده شده تا مردم را شاد، سرزنده، نزدیک به هم و نزدیک به خدا کند. انجام برخی تمرینات آن واقعا احمقانه به نظر میرسد.
فایده یوگا از نظر فلسفی
شخصی از این فیلسوف عار ف سوال میکند: آیا واقعا یوگا به زندگی من کمک خواهد کرد؟
کریشنا مورتی جواب میدهد: اگر آن را به چیزی دینی و باارزش تبدیل تبدیل نکنید میتواند جنبه های مثبتی داشته باشد.
اما مجلات و سخنران ها این مسئله یوگا و مراقبه را همانند گیاهخواری، مراقبت از حیوانات و زندگی زناشویی تبدیل به یک تصویر میکنند.
تصویری که چهچیزی مطلوب است و چرا باید همچین کاری انجام دهید.
و زمانی که شما برای تصویرِ کاری، آن کار انجام میدهید، مثلا هر روز پنج صبح به پیادهروی میروید، یوگا میکنید و گیاهخوار میشوید، دیگر از خود فعالیت عقب ماندهاید.
در واقع موضوع یعنی یگانه بودن در یوگا، نفی میشود و تصور شبیه شخص یا گروهی بودن، جای اصل را میگیرد.
پس تصویر های ذهنی نباید جای نگاه واقعی و دیدن را بگیرد.
تمرین های کریشنا مورتی
همانطور که تا اینجا هم متوجه شدید این عارف، تمایلی به دادن ایده و تصویر با گفتن اینکه چه کار بکنید یا نکنید، ندارد.
یکی از دوستانش که در هند معلم بود تعریف میکرد:
کریشنا نزد معلمان رفته بود و میگفت در سفرش به استرالیا گروهی از بچهها را دید که انگار حقیقتا پشت سرشان چشم داشتند.
یکی از معلمان پرسید: چهطور این کار را کردند.
کریشنا مورتی جواب داد: واقعا چهطور تا این اندازه توجه وجود دارد؟
زمانی که بچهای از کلاس درس به حیاط بیرون نگاه میکند، معلم به او میگوید حواسش به درس ریاضی باشد.
اما آیا ممکن نیست با تمرین هم ریاضی و هم مسابقه در حیاط را بفهمد؟
او در ادامه تعریف کرد که بچه ها باید کم کم نگاه در سکوت را بیاموزند.
در اولین تمرین کریشنا مورتی برای نگاه در سکوت، بچه ها دستان خود را کامل بلند میکردند و به نقطه جلوی دستانشان نگاه کیکردند.
آنها تنها اجازه داشتند به یک نقطه نگاه کنند بدون اینکه چشمشان را بچرخانند تا ذهنیت وارد نشود.
زمانی که این تمرین را انجام میدادند و تصورات ذهنی و ادراکات کنار میرفت بچه ها می گفتند چیزهایی را میبینند که قبلا یا اصلا به آن در محیط توجه نکرده بودند یا از یاد برده بودند.
به همین شیوه تمرین های کریشنا مورتی شامل توجه مختصر اما با کیفیت است تا جایی که تمرکز ـ یعنی از بین رفتن نگاه به سایر امور و تمرکز روی یک موضوع ـ به توجه ـ که طیف وسیعی از نگاه در سکوت را شامل میشودـ تبدیل شود.
مدیتیشن کریشنا مورتی
شخصی از کریشنا مورتی میپرسد: اگر دو ساعت در روز مدیتیشن انجام بدهید این نظم و انضباط نیست؟ با توجه به اینکه مخالف نظم دادن به هر چیزی هستید؟
این نظریهپرداز پاسخ داد: بدن شما میگوید چه وقت خسته هستید؛ کِی گرسنهتان شده و زمانی که بیدار میمانید و غذا و سیگار و مواد غیر ضروری وارد بدنتان میکنید خود را به نوعی به عادات مخرب مسموم میکنید.
پس برای پاک کردن آن، ورزش میکنید یا غذاهای سالم در وعده بعدی میخوردید.
این نظم و ترتیب است که اگر در ابتدا عامل مضر وجود ندشته باشد، لازم نیست انجام شود.
با اینحال مدیتیشن، نگاه کردن، یوگا اینطور نیست. به خودی خود وجود دارد و به پیشنیاز احتیاجی ندارد.
این عوامل یوگا و آرامسازی بدون تلاش هستند. تلاش باعث تفکر، ذهنی سازی و در نهایت نظم و انضباط میشوند.
مانند همان گیاهخواری که شما به خاطر خواندن فواید آن یا تبلیاتی که توسط هنرمند موردعلاقهتان شده به آن روی میآورید.
اما هیتلر هم گیاهخوار بود آیا باعث شد نفعی برای او داشته باشد؟ این نظم باعث جلوگیری از فروپاشی نظامش شد؟
هرچند این موضوع قابل تامل است که مدیتیشن و این دسته امور باید بدون تلاش باشد. هر زمان در تلاش بودید بدانید مدیتیشن نمیکنید.
فهرست آثار کریشنا مورتی
متاسفانه این مقاله جای بیشتری برای بررسی و نشر نظریات و نقد هایی که به کریشنا مورتی شده، ندارد.
اما شما میتوانید با بررسی فهرست آثار کریشنا مورتی که در ایران ترجمه شده یا به زبان انگلیسی موجود است، در هر یک از عناوین عمیق تر شوید.
فهرست آثار کریشنا مورتی شامل:
- نگاه در سکوت
- عشق و تنهایی
- سکوت و حرکت
- تعالیم کریشنا مورتی
- دیدار با زندگی
- مقالات منحصر کریشنا مورتی
- مصاحبه های موجود در آپارات و یوتیوب
توجه داشته باشید بهتر است مقالات و مصاحبه های کریشنا مورتی را به صورت ویدیو و مقاله های آنلاین بخوانید زیرا حجم آن زیاد و گسترده است و خود شخص کریشنا مورتی بهتر از هر کسی عقایدش را عنوان میکند.
همینطور ترجمه «مصفی جعفری» که خود یکی از علمیافتگان بسیار عالی کریشنا مورتی است، به شما در فهم بهتر و صحیح تر کمک میکند.
سخن آخر
در مقاله کریشنا مورتی نگاه در سکوت، تلاش شد عملِ دیدن را که بنیاد بسیاری از علوم، شناخت ها و فهم واقعی تمام جوانب افراد و اتفاقات است تمرین و توضیح دهیم.
کریشنا مورتی ما را به ویرانی هدایت نمیکند بلکه از انضباظ به عنوان از بین برندهی خودشناسی و دقت یاد میکند.
ما باید هر لحظه زندگی کنیم تا پشیمان نباشیم؛ همینطور نیاز است تمام واقعیت امور را بدون یادآوری های ذهنی از گذشته یا استرس از آینده ببینیم.
دیدنی که تنها با نگاه در سکوت ممکن است.
منابع:
بدون دیدگاه