از تولد تا قبل از بلوغ، دورهي کودکی است که روانشناسان آن را مرحلهی رشد شخصیت میدانند.
فرزندآوری بدون توجه به فرزند پروری و استعدادهای خاص فرزندان کاری نیست که امروزه بتوان به آن افتخار کرد.
خوشبختانه یکی از اهداف والدین رسیدن به پاسخ این سوال است: فرزندمان چه استعدادی دارد؟!
انواع استعداد در فرزندتان
استعداد به معنای کار، فعالیت یا عملی ذهنی است که فردی بهتر از جمعی دیگر یا اکثر مردم انجام میدهد.
اهمیت آن در روانشناس و جامعهشناسی از آن بابت است که باعث نبوغ، ذوق و رضایت شغلی و در نتیجه شادکامی خواهد شد.
شخصی را تصور کنید که بدون توجه به تیپ شخصیتی، نیاز ها، ارزش و مهارتهایش هر روز کاری ملالت آور انجام میدهد.
او یکی از اصلی ترین دغدغههایش این است که دیگران چهطور اینقدر راحت هر روز همین کار را انجام میدهند؟!
نقطه آغازین کشف استعداد فرزندان هم به آنجا برمیگردد که تفاوتهای بینفردی مهم، واقعی و باارزش تلقی شود.
همان کاری که دیگران از آن متنفر هستند، میترسند یا کسالتبار میدانند شما به دلیل شخصیت یا روحیه خاص خودتان شاید در آن لذت را بیابید.
چهطور استعداد را در کودکان ببینید
تنها عدهی کمی از کودکان استعداد خود را در معنای عام آن نشان میدهند.
این بدان معناست که درصد پایینی از فرزندان شما و اطرافیانتان احتمال دارد در زمانی درست فرصتی دریافت کند و توپ بسکتبال را از فاصله زیاد و از میان رقبا به تور پرتاب و مربی او را کشف کند!
این وظیفهی والدین، معلمو محیطی همراه با محرکهای کافی،بدون قضاوت و تعصب است که کشف استعداد فرزندان را ممکن خواهد کرد.
استعداد به معنای فعالیتی ( هر فعالیتی) است که باعث اشتیاق و ذوق و حرکت در کودکان شود.
از این جهت ویگوتسکی، پیاژه، مونتسوری و بسیاری دیگر از روانشناسان رشد به نام طرق متفاوت و بحث برانگیزی برای مشاهده استعداد در فرزندان پیشنهاد میکنند.
مونتسوری از دو سالگی کودکان را به کارهایی که نه از نظر اجتماعی بلکه جسمی و روانی آماده انجام بودند هدایت میکرد.
مثلا کودکان در این مدارس خاص مونتسوری از چهار سالگی خواندن و شش سالگی نوشتن میآموختند؛ آنها از اوایل کودکی چاقو به دست میگرفتند تا غذا درست کنند و در نوجوانی باغبانی میکردند.
انواع استعداد بدون تست هوش
انواع استعداد بدون تست هوش از طریق مشاهده دقیق و بدون سوگیری در جنبههای متفاوت زندگی و محیط های گوناگون مدرسه، کلاس های فوق برنامه و خانه مشاهده خواهد شد، ازجمله:
- استعداد های فیزیکی ( ورزش، رقص، موسیقی)
- استعداد ذهنی ( حل مسائل و معادلات ذهنی سریع)
- تواناییهای خاص حفظی ( به یاد ماندن تمام تاریخ ملل)
- استعداد سخنوری ( تعاملات اجتماعی و سخنگوی خوب)
هیچ یک از توانایی های نام برده از دیگری برتری ندارد و در روانشناسی کودک و نوجوان این فشار ها به دو حالت منجر خواهد شد:
- اول اینکه کودک آنقدر سرخورده شده به دلیل اینکه نمره ریاضیش از حد مطلوب شما پایین تر بوده در حالی که عمیقا به ورزش یا ادبیات علاقه داشته
- دوم، طغیانهای نوجوانی و عدم درک متقابل والدین با فرزندان
5 قدم کشف استعداد فرزندتان
کشف استعداد توسط والدین یک فرایند مداوم، همراه با گوشسپاری و توجه همیشگی است.
اینطور نیست که برنامهریزی کنید و فرزندتان در زمانی خاص استعداد پنهان خود را نشان دهد.
در اینجا با 5 روش در مسیر شناسایی استعداد پنهان فرزندتان همراه ما باشید:
1.با فرزند خود وقت بگذرانید
وقت گذراندن به طور شخصی نه با وچود پرستار که همهی کارها را انجام بدهد از آن جهت اهمیت دارد که شما و فرزندتان را در ارتباطی یک به یک قرار میدهد.
هیچ کس به کاملی والدین نمیتوانند فرزندان را درک کنند و آنها نیز با احساس امنیت و صمیمتی که از شما دریافت میکنند با احتمال بیشتری استعداد خود را نشان خواهند داد.
با کودک خود بازی کنید: لگو، اسباب بازی، خانه ی کاغذی، نقاشی با آبرنگ، بازیهای ویدئویی.
تمام این نمونهها حواس او را برمیانگیزد، با شما صحبت میکند و ارتباطی عالی برقرار میشود که یک راه عالی برای کشف استعداد پنهان فرزند است.
2.همکاری با معلمان، پرستاران و مربیان
زمان زیادی از زندگی هر کودک و نوجوانی در مدرسه، سالنهای تمرین و با پرستاران خود هست.
درصورتی که ارتباطی حرفهای و صمیمی با این اشخاص برقرار کرده، میتوانید در شناختن استعداد پنهان فرزند زودتر باخبر شوید.
اگر معلم توصیه میکند برنامههای تقویتی زیانبار است از حجم فشار روانی و حرکتی کودک کم کنید.
در صورتی که مدرسه یا مربی ورزش یا ریاضی توصیه میکند وقت بیشتری برای یکی از آنها بگذارید به فرزندتان این فرصت را بدهید.
3. احترام به کوک و نوجوان
بسیاری گمان میکنند فرزندانشان همیشه کمتر از آنها راجع به خودشان میدانند!
درحالی که این گزاره بسیار اشتباه است و معلومات علمی بسیاری از صدههای گذشته خلاف این را ثابت کرده.
پیاژه، روانشناس رشد، میگوید:
کودک به خود کمک میکند تا جهان را بشناسد و معلم و والدین تنها در اندازهای جزئی میتوانند او را در مسیری که خودش انتخاب کرده یاری رسانند.
با اینکه فعالیتهای بیشتر شانس کشف استعداد را بالا میبرد اما از طرفی ازدیاد و مشغولیت بیش از اندازه مغز و بدن فرزندتان را قفل میکند.
پس آن کارهایی که کودک و نوجوانتان را راضی و خشنود نمیکند را رها کنید. بدون شک در آنها استعدادی پیدا نخواهید کرد!
کلید توانمندسازی ببرای کشف فرزندان: والدین و مربیان در لحظههای بحران نباید در توانایی کودک تردید کنند، باید آنها را تشویق کنند تا اگر هم اشتباه کردند مسئولیت آن را بپذیرند.
4. به استمرار و نظم آنها بها بدهید
زمانی که در مسیر کشف استعداد فرزندتان هستید که آنها درحال رشد هستند.
این رشد نه تنها جسمی و فیزیکی که اجتماعی و عقیدتی هم هست.
پس اگر فرزندات در کاری شکست خوردند یا تجربههای اشتباه داشتند به جای سرزنش به رفع آن و استمرار در مسیر مثبت بها دهید.
این مسئلهی نظم در زندگی و آینده بارها به دردشان خواهد خورد و به آنها نوید زندگی پر از چالش و سختیهایی که با نظم و استمرار و تمرین میتوانند بر آن فائق آیند را میدهد.
5.پیروزیها را تشخیص و تشویق کنید
هر کاری که فرزندتان به درستی انجام داده یا در موقعیتی چالش برانگیز و پیچیده دست به انتخاب و استقلال میزند را تشویق کنید.
حضور در زمین بازی با تیمهای بزرگتر، عوض شدن معلم و گرفتن نمرهی خوب، کمک به شما در طول روز و… میتوانند دلایل خوبی برای جشن گرفتن باشند تا اعتماد به نفس و خودباوری بالا ببرند.
استعداد، تنها اسم نیست! 6 نشانه که باید در فرزندتان توجه کنید
1.با فرزندتان صحبت کنید
زمانی که او از برنامههای فوقبرنامه یا کلاس درسش به خانه میآید راجع به اینکه چه چیزی راجع به روزش دوست داشته، چه اتفاق افتاده یا میخواهد چهطور مشکل پیش رو را حل کند مکالمه داشته باشید.
زمانی که با او حرف میزنید میتوانید به هوش کلامی، توانایی ارتباط برقرار کردن و نگاهی که به دنیای دارد، دقیق تر و هشیارانه شوید.
2.چند نوع استعداد وچود دارد
احتمالا برخی والدین کودکان خود را در چند زمینه از جمله ورزشی، استعداد کتاب و دفتری یا موسیقی خوب میدانند برای فرزند هم همین راه را تصور میکنند.
با اینحال آنچه به تعریف از هوش هشتگانه گاردنر آمده:
8 نوع هوش وجود دارد که به طور کلی به فعالیتی اطلاق میشود که در آن فرد سرشار از ذوق و توانایی است.
به صورت متفاوت از بیشتر مردم در آن تبحر داشته یا نوعی جدید از آن را بیافریند. مانند گاندی، مسی یا انیشتین که در سه نوع هوش بینفردی، جنبشی حرکتی و ریاضی استعداد داشتند.
برای بهتر دانستن این مطلب میتوانید از آزمون هوش، توصیهی معلم و مربیان برای کشف استعداد حقیقی و تمایل کودک کمک بگیرید.
3.به فرزندتان انگیزه بدهید
روشهای مختلف تشویقی برای کارهایی که فکر میکنید در آن به کشف استعداد در فرزند کمک میکند، توجه شایان کنید.
انگیزه میتواند از خالی کردن ساعتهای دیگر روز فرزند برای تمرکز بر فعالیت مورد نظر تا اجازهی بیرون رفتن یا تعریف از او در جمعی دوستداشتنی را شامل شده یا به سادگی گوش دادن به آنچه دوست دارد و محیا کردن محیط تا جایی که برایتان ممکن است باشد.
4.توجه آنها را پرورش دهید
اگر احساس میکنید فرزندتان به چیزی جز گوشی در دست گرفتن یا در خانه خوابیدن توجهی ندارد شاید به این دلیل است که توجه او را برنمیانگیزید.
به آنها اجازه دهید از هوش و قوای مختلفشان استفاده کنند اما این کار هم تنها با نصیحت کردن جواب نخواهد داد.
یکبار همراه فرزندتان به زمین بسکتبال یا فوتبال بروید جدول یا بازیهای معمایی حل کنید و در کلاسی نقاشی با دوستانش خوش بگذارند.
5.بدون دخالت تماشا کنید
گوشهای بمانید و به آنچه فرزندتان انجام میدهید عمیقا توجه و نگاه کنید.
آیا او سمت بازیهای خاصی میرود؟ اغلب به یک آلت موسیقی جلب میشود؟ بیشتر اوقات نقشی (رهبر مثلا) یکسان را بازی میکند؟
آیا آنها با فعالیت های گروهی یا فردی راحت تر هستند؟ دوست دارند شنونده و حل کننده معما ها باشند یا رهبر و گفتگو کننده؟
6.صبور باشید
بسیاری از روانشناسان امروزه استعداد را نه مبهتی الهی بلکه نتیجهی صبر و فراهم آوردن محیط توسط والدین میدانند.
اگر میبینید فرزندتان در کاری استمرار و تلاش میکند فارغ از اینکه تا چه اندازه در مدت زمانی کوتاه از خود استعداد نشان میدهد، به او فرصت ادامه دادن، بدهید.
بسیاری از استعداد را در دورهای سنی نامناسب امکان ظهور دارد، مثلا نوشتن در ده سالگی در حالی که باید زودتر به آن توجه میشد، پس صبور باشید و به احساس فرزندتان اطمینان کنید.
چرا بعضی استعدادها دیرتر بروز میکنند
یکی از دلایل اینکه چرا بعضی استعداد ها دیرتر بروز میکنند این است که والدین به اندازه کافی به فرزندان خود فرصت بروز نمیدهند.
از جمله عوامل دخیل در دیرتر ابراز استعداد فرزندان:
- خانوادههایی با جمعیت بالا
- مشغولیت زیاد والدین
- شخصیت خود کودک ( مثلا در خود فرو رفته یا درونگرا )
- سطح اقتصادی متوسط و پایین
- تبحر یکی از فرزندان یا والدین در مهارتی و یا تمایل به ادامهی شغل خانوادگی (نگاه تعصبی و با سوگیری)
اما آنچه شایان اهمیت است یافتن استعداد کودک و نوچوان با تمام مشکلات زندگی است تا آنها به معنای زیستن خود به طور منحصر به فرد برسند و از چالش های هویت عبور کنند.
چگونه از طریق بازیهای کودکانه استعداد فرزندتان را بشناسید
بازیهای کودکانه مسیری عالی برای کشف استعداد در فرزندان است که هرگز سطحی، پیش پا افتاده یا فاقد اهمیت نیستند.
اهمیت این دسته فعالیتها حتی در روانشناسی کودک و نوجوان پیداست که شامل:
- راهی برای پیدا کردن شغل آینده در فزندان
- تشخییص و درمان بیماری روانی از جمله افسردگی و اضطراب
- به کنترل درآوردن بیماری های صعب العلاج مانند اوتیسم
اسباب بازی، مداد رنگی، جورچین یا قابلمه و نخودی که کودک در دست میگیرد نشان دهندهی فضای ذهنی او است.
در واقع نوع بازی که انجام میدهد، شخصیتی که در آن ایفای نقش میکند و تلاش و استمرار یا ابداعات او اگر بدون دخالت شما باشد، تمایل فطری فرزندتان است.
به تفاوت کودکان توجه کنید که چهطور بعضی در بازیها رئیس و برخی حل کننده مشکلات هستند.
بعضیها به تنهایی دوست دارند وسایل را دور خود بچینند در حالی که دیگری حرف زدن با دوستش در خاله بازی را ترجیح میدهد.
یکی به کتابخواندن یا نشر آن علاقه دارد دیگری به بالا رفتن از مبلمان و وسایل خانه.
پس با نگاه کردن به کوچکترین تمایز و استمرار فرزندتان در آن میتوانید استعداد منحصر بهفرد او را پیدا کنیدو
برای درک و کشف استعداد فرزندتان، موقعیتهایی که خودش در آن احساس راحتی یا چالشهای جالب توجه دارد، را فراهم کنید.
فشارهای اجتماعی مانع کشف استعداد کودکان
بسیاری از والدین توقع دارند فرزندشان چنان درخشان، متفاوت و منحصر بهفرد در مدرسه، ورزش یا سخنوری نقش ایفا کند که درکی از فشار متحمل شده به او نیستند.
کودکی که ساعتها در مدرسه درس میخواند بعد باید به کلاس موسیقی، فوتبال، کیکبوکسینگ و در نهایت تکالیف مدرسه برسد نمیتواند آنچه واقعا هست را بروز بدهد.
اگر فکر کردید کودک شما استعدادی ندارد طبق گفتهی روانشناسان برتر نگران نباشید چون پشتکار و سرسختی در جوامع امروز بسیار کارآمد تر از یک استعداد نبوغی در ریاضی به درد خواهد خورد.
پشتکار و سرسختی توسط والدین نادیده گرفته میشود اگر آنها نگران کم بودن فرزند خود باشند.
پس اگر فرزندتان در پیانو عالی نیست یا ریاضی را به سرعت یک بزرگسال یاد نمیگیرد ناامید نشوید و فشار های اجتماعی را به او وارد نکنید از جمله:
- شرکت در کلاس های متعدد به طوری که زمان تفریح و استراحت سلب شده
- گفتگو در خانه، مدرسه یا مهمانی ها راجع به تلاش کم فرزند خود و نمایش دیگران
- کمک نگرفتن از یک متخصص خانواده یا فردی برای خود یا همسرتان
چطور محیط خانه به کشف استعداد کودک کمک میکند
برخی عواملِ بروز استعداد در خانه :
- محیط خانوادگی اولین درک کودک از امنیت و پذیرش است.
- بسیاری از روانشناسان از جمله فروید، یونگ و آدلر به تجربههای اولیهی کودک در محیط خانه توجه ورزیدند.
- حتی بازی که فرزندتان در بیرون از منزل انجام میدهد یا دوستانی که انتخاب میکند، از خانه و جو خانوادگی نشات میگیرد.
- سبک های دلبستگی و شخصیتی که در سالهای ابتدایی کودک شکل گرفته طبق گفته فروید: تمام زندگی آینده او را شکل میدهد.
3 راه برای کشف استعداد فرزندان در محیط خانه
1.تشویق به گشودگی
- کشف استعداد در فرزندان تنها در حالتی امکان پذیر است که خانه را محیطی مناسب برای ابراز احساسات، بیان عواطف و حرف ها بدانند.
- زمانی که فرزندان احساس کنند انتظار خاصی از آنها میرود حتی اگر مستقیم به گفته نشود، احساس فشار روانی باعث عدم یا دیرتر بروز استعداد خواهد شد.
- کودک ممکن است بترسد یا نوجوان احساس کند کسی قبولش نمیکند و حرفش را نمیفهمد.
جو خانه را به محیطی امن برای بیان خود و ویژگی های منحصر بهفرد اعضای خانواده تبدیل کنید.
2.تزئینات خانه
- تزئینات منزل برای کشف استعداد فرزندتان الزاما به معنای خرید تابلوهای هنرمندان بهنام و اسباب و وسایل گرانقیمت نیست.
- تنها طوری خانه را رنگآمیزی کنید یا نور کافی داشته باشد و از وسایل هنری حتی وینتج استفاده کنید تا شوق کودک از بین نرود.
- خانههایی بدون هیچ خلاقیت و شخصی سازی از هویت های اعضای خانواده، به بروز آنها کمکی نمیکند.
3.مدرسه خوب انتخاب کنید
- پس از خانه دومین محیطی که کودک و نوجوان اکثر زمان خود را در آن سپری میکند و نقشی در آینده و تمایلات تحصیلی آنها دارد، مدرسه است.
- اگر والدین برای کشف استعداد فرزندان تنها به مدرسهای اهمیت بدهند که به دنبال پیشرفت در نمرات و آزمون های درسی است چیزی به جز این در کودک کشف نخواهد کرد.
- درصورتی که هوش فرزند شما در زمینه ریاضیات نباشد تنها فرصت ریاضیات و زمینه درسی به او میدهید اما مدرسه خوب به تمام جنبههای فرزندتان توجه میکند.
کشف استعداد بدون فشار تحصیلی
فشار تحصیلی بدون دلیل به وجود نمیآید.
اغلب کشور های جهان سوم از جمله ایران، هند، تاجیکستان و … اهمیت بالا و فشار روانی زیادی برای تحصیل قائل هستند.
در بسیاری از مدارس به کودکان و نوجوانان القا میشود که آینده آنها با تحصیلات و نمرات گره خورده.
این کشور ها به کودکان چنان استرس وارد میکنند که آمار بالایی از خودکشی، افسردگی، اضطراب و ترس از ناامیدی والدین گزارش شده است.
آنها احساس رها شدگی پیدا میکنند وقتی نمیتوانند به جامعهی موفق درسی برسند.
چه کسانی در مدارس موفق هستند
کشف استعداد کودکان و نوجوانان مسیری چند جانبه است.
اگر شما این باور را در کودک به وجود بیاورید که تنها راه نجات از وضعیت اقتصادی و اجتماعی، درس خواندن است؛
مدرسه نیز به آنها بر حسب اعدادی که حفظ میکنند و نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی، نگاهی رباتی خواهند داشت.
فرزند شما با فشار تحصیلی بالا، بدون ابراز احساسات یا هویت خود تمام تلاش را برای جلوگیری از شرمآوری و سرافکندگی خانواده تنها با نمرات درسی بالاتر، در مدارس موفق نخواهند شد.
پس تنها کسانی در مدارس موفق هستند که درس را نه برای دریافت نمرات و رضایت خانواده که شوق و تبحر خود فرا گیرند.
منابع:
بدون دیدگاه