خیالپردازی ناسازگارانه به حالت بالینی(وضعیت قابل مشاهده پزشکی) گفته شده که افراد در هشیاری وارد آرزو ها و امیال دست نیافته خود میشوند؛ سپس با وابستگی روانی، بیشتر اوقات خود را در رویا گذرانده که موجب باز ماندن از انجام وظایف روزانه و زندگی در دنیای واقعی میشود.
به تازگی این نوع از خیالپردازی از 6 درصد جامعه به 8 درصد آن رسیده و رشد قابل مشاهدهای داشتهاست.
با اینحال دلیل این شیوع چیست؟
خیالپردازی ناسازگارانه چیست
بسیاری از افراد زمانی که در تلاش برای جدا شدن از واقعیت دردناک، ترسآور یا ناامید کننده خود هستند به رویاها تکیه میکنند که انواع متفاوتی از آن دیده میشود:
- گروهی ساعات عمده روز را میخوابند
- بیشتر از حالت عادی فیلم یا کتاب های فانتزی میخوانند
- برخی هم در هشیاری و بیداری آن اتفاقات خیالپردازانه را در ذهن خود تداعی میکنند.
هر کدام از این روش ها که منطبق با واقعیت نیست و چه بسا باعث جا ماندن از موفقیت میشود، اذیت کننده و در نهایت بینتیجه است.
یکی از مشکلات بالینی که به تازگی مراجعان خاص خود را در کلینیک های روان بهداشت دارد، خیالپردازی ناسازگارانهاست.
دلیل خیالپردازی ناسازگارانه
در خیالپردازی ناسازاگارانه افراد برای فرار از واقعیت دوستنداشتنی در هوشیاری، تلاش میکنند تا نوعی دیگر از زندگی را با جزئیات و رشد و تعهد به مسئولیت خود در آن دنیا، تصور کنند.
ممکن است در این خیالپردازی ها یک خانم خانهدار، مردی بوکسور در سفر های بین قارهای باشد. شخص نمیتواند یکدفعه از رویاها کنده شود.
او احساس میکند واقعا در آنجا زندگی کرده و باید با اندیشیدن به خیالپردازی خود آن را رشد دهد.
دلیل خیالپردازی ناسازگارانه عمدتا عدم مواجه با واقعیت است که گاه باعث گیر افتادن در این ناملایمات گریزان میشوند و تم رویاها به تجاوز، ضد و خورد و بیماری و مرگ منجر میشود.
تفاوت خیالپردازی سازگار و ناسازگار
شکی در این نیست که همهی ما در کنار زندگی که اجتماع ما را به آن دعوت کرده، گاه احساس خستگی مفرط میکنیم و نیاز به استراحت روانی و جسمانی خاص خودمان داریم تا بعد دوباره به اجتماع برگردیم.
اما تفاوت خیال پردازی ناسازگارانه با مدل سازگار این است که افراد تا چه میزان از زندگی اجتماعی، کارها و وظایف، روابط و واقعیت سالم دور میمانند.
گزارش شده افراد با خیالپردازی ناسازگارانه حتی بیشتر از نیمی از ساعات بیداری خود را در رویاها به سر میبرند.
همچنین زمانی که آنها به واقعیت برمیگردند از آنچایی که تا آن لحظه تلاشی برای بهتر شدن آن انجام ندادهاند حالشان بدتر و شروع به نشخوار ذهنی و اضطراب میکنند.
شخصیت های گوناگون، رویاهای متفاوت میبینند
تحقیقی که در سال 2022 بر روی افراد با خیالپردازی ناسازگارانه انجام شد، آنها را به سه گروه شخصیتی رساند:
- کمالگرا
- ناامنی جدایی
- آنهدونیا ( بیلذتی و عدم توانایی درک احساسات)
این تحقیق که آخرین پژوهش بر روی رویاهای آزار دهنده یا خیالپردازی ناسازگارانه انجام شده، بر رو 500 فرد بوده است که نشان داد شخصیت های متفاوت رویاهای منحصربه فردی میبینند.
- افرادی که کمالگرا بودند رویاها آنها حول محور جذب، غلبه و تاثیر بر دیگران میگشت
- درحالی که شخصیت ناامنی جدایی، خیال خود روابط ایدهآل، مدل تصحیح شده و بینقص خانواده ش و گاه رویاهای عاشقانه داشت
این افراد حتی گزارش داده بودند در رویا دیدهاند که مریض شدهاند یا خطری آنها را تهدید کرده و دیگران به آنها توجه ورزیدند - افراد آنهدونیا هم با خیال یا رویاهایی که پاداش دریافت میکنند، عمدتا تِم فرار و خشونت فیزیکی بود، در خیال خود گیر میافتادند
زندگی خیالی و مجازی در کنار زندگی واقعی شکل میگیرد
فروید یکی از نخستین کسانی بود که نظریاتش حول محور خیال و رویاها تا کنون به جا مانده.
این روانکاو سرشناس استدلال کرد:
ذهن ناخودآگاه (همان ID) خواستهها و امیالی دارد که محیط اجتماعی بیرون پاسخگو آنها نیست و EGO به اجبار باید آنها را سرکوب کند.
رویاها در اینجا شکل میگیرند تا افکار ناسازگارانهی سرکوب شده را به حدی در ورطه آگاهی آورده و با این ارضا، از شدت نیروی روانی انباشته شده بکاهند.
یونگ نیز در کتاب تعبیر خواب خود میگفت:
رویاها مکانی برای درک نیازهای واقعی و هدایت افراد است.
پس میتوان نتیجه گرفت زندگی خیالی در کنار زندگی واقعی از سالها پیش پیامدی بوده که در نتیجه گسست و دوری دو عنصر یعنی:
زندگی اجتماعی و تمایل فرد به مدل دیگری از زیست، وجود داشته.
خیال پردازی عاشقانه
یکی از انواع خیالپردازی ها درباره رابطه ایدهآل و ایجاد ارتباط عالی زناشویی هست.
دور از تصور نیست که همهی افراد یک همچین رویاهایی را تصور میکنند اما زمانی خیالپردازی های عاشقانه راجع به همسر، دوست پسر یا دختر به «ناسازگار» تبدیل میشود که علائم زیر را در بر گیرد:
- شما را با کشاندن در خیال، از واقعیت دور کند
- تفاوت بین واقعیت، مثلا کسی شما را دوست ندارید، و در خیال که با او در خانه رویایی زندگی میکنید، از بین برود
- باعث عدم تکمیل کارها و بازماندن از زندگی و پیشرفت شود
- با تروما دوران کودکی شما همخوان شده و تنها در اثر فرار مکرر اتفاق میافتد
- با مشکلات روحی دیگر همساز شده و توانایی کنترل بر روی آن وجود ندارد
تست خیالپردازی ناسازگارانه
هیچ تستی برای درصد میزان خیالپردازی ناسازگارانه شما وجود ندارد.
یک روانشناس خوب علائم شما را در حیطههای مربوط های درمانی مربوط به این رویاها بررسی میکند از جمله:
- علائم استرس و اضطراب
- افسردگی
- وسواس OCD
- بیتوجهی
همچنین میتوانید از او درمورد انجام تست خیالپردازی ناسازگارنه 16 سواله، MDS16، بپرسید؛ این پرسشنامه شامل سوالات:
تا چه میزان در رویاهای خود غرق میشوید
رویاها چند بار موجب بر هم خوردن کار و باز ماندن از فعالیتتان شده
و…
که میزان ارتباط شما با خیالپردازی ناسازگارانه یا سازگار را بررسی و هر چه موافقت شما بیشتر باشد، به سمت ناسازگارانه طیف جلو میرود.
درمان خیالپردازی ناسازگارانه
از آنجا که در DSM5 و سری های قبلی «تشخیص آماری اختلالات روانی» خیالپردازی ناسازگارانه جزو بیماری به حساب نمیآید درمان منحصر به فردی ندارد.
اما زمانی که شخص با این شدت در رویاهای خود گیر میافتد برای درمان خیالپردازی ناسازگارانه باید با توجه به نیاز و شرایط خاص هر مراجع، درمان شخصی سازی شود.
محققان به این نتیجه رسیدهاند افرادی که با این مشکل سرو کار دارند ممکن است در حیطههای زیر دچار بیماری روانی باشند و درمان را از همانجا آغار کنند که البته تشخیص تنها با یک روانشناس یا روانپزشک امکان پذیر است:
- طیف اختلال وسواس OCD
- اضطراب
- PTDS یا استرس پس از سانحه
- افسردگی
- بیتوجهی ـ بیش فعالی AHDH
- اعتیاد های رفتاری
در نتیجه برای درمان رویاهای ناسازگارانه باید هر کدام از موارد بالا و شدت و میزان غرق شدن در رویا ها برآورد کرد.
با حل کردن تعارضات ذهنی، جایگزین کردن رفتار و شناخت سالم و کاهش تصور صفر و صدی و… به درمان پرداخته شود.
منابع:
PersonalityTraitsAndMaladaptiveDaydreaming
بدون دیدگاه